null Beeld

TaalTon den Boon

Het ‘dat wil je niet weten’ van André van Duijn voerde terug naar André van Duijn zelf

‘Dat wil je niet weten, jongen’. Met die woorden reageerde de vader van André van Duin in de jaren vijftig als de jonge André hem vroeg naar zijn ervaringen tijdens de oorlog als dwangarbeider in Duitsland. Een lezer, die Van Duin tijdens diens toespraak op 4 mei zijn vader hoorde citeren, vraagt of ‘dat wil je niet weten’ in de jaren vijftig al gangbaar was.

Niet op de manier waarop we ‘Dat wil je niet weten!’ sinds enkele decennia gebruiken. Wie nu zegt ‘Er zijn films, die zijn zo slecht, dat wil je niet weten!’ of ‘We hebben lekker gegeten, kind, dat wil je niet weten!’ gebruikt de formule om te onderstrepen dat wat hij zojuist zei eigenlijk onvoorstelbaar is of in elk geval heel bijzonder. Maar als advies dat je maar beter ergens onkundig van kunt blijven, was ‘dat wil je niet weten’ in de jaren vijftig (en eerder) ook al in gebruik.

Toch spitste ook ik mijn oren toen Van Duin tijdens zijn toespraak op de Dam zijn vader zei te citeren. ‘Dat wil je niet weten’ wordt sinds de jaren negentig soms beschreven als een vertaling van ‘you don’t wanna know’, dat in het Engels wordt gebruikt om te benadrukken hoe bizar wat net is gezegd eigenlijk is. Daarentegen denk ik dat we voor ‘Dat wil je niet weten!’ weleens schatplichtiger aan André van Duin zouden kunnen zijn dan aan het Engels. Sterker nog: in de jaren zeventig en tachtig speelde Van Duin onder meer het typetje Ome Joop in de Dik Voormekaar Show. Ome Joop lagen de woorden ‘dat wil je niet weten’ in de mond bestorven: ‘Gaat het nou elke week zo, ome Joop?’ ‘Dat wil je niet weten, joh! Dat gaat maar door.’ Het cliché ‘Dat wil je niet weten!’ met de betekenis ‘het is onvoorstelbaar’ is dankzij Ome Joop wellicht zelfs gemeengoed geworden in onze taal.

Dat doet niets af aan de toespraak die Van Duin hield. Die was gewoon goed. ‘Dat wil je niet weten, joh!’ had Ome Joop daar ongetwijfeld aan toegevoegd.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden