InterviewLook What You Made Me Do

Het bloedbad van de liefde, Coco Schrijber maakte een ontregelende film over vrouwen die hun man vermoorden

Openingsscène uit ‘Look What You Made Me Do’. Beeld
Openingsscène uit ‘Look What You Made Me Do’.

Jaarlijks worden wereldwijd zo’n 30.000 vrouwen vermoord door hun (ex)partner. Coco Schrijber maakte een documentaire over de uitzondering in de statistieken: vrouwen die hun man vermoorden. Uit zelfverdediging. ‘Vrouwen doden anders.’

Remke de Lange

Een vrouw en een man hollen in de sneeuw naakt achter elkaar aan. Ze dartelen, stoeien, vechten? Er vloeit bloed. Wacht even, is dit sexy, of ernst?

De openingsbeelden van haar film zijn flink ontregelend. Dat was de bedoeling ja, zegt Coco Schrijber. Zoals de titel suggereert gaat Look What You Made Me Do over het verbijsterende gegeven dat gelieven elkaar vreselijke dingen kunnen aandoen. Dat het huwelijk een eenzame, pijnlijke plek kan zijn. Dat liefde kan eindigen in een bloedbad.

De emotionele vuistslag waarmee de film opent, “is een metafoor voor de situatie waarin je geliefde je de eerste keer slaat”. Beduusd, verbijsterd blijf je achter: welk signaal heb ik gemist?

Vrouwen doden kalm, na beraad

De film begon in Mexico, tijdens de productie van haar vorige film How to Meet a Mermaid, vertelt Schrijber (1961) in haar huis in hartje Amsterdam. Eerder maakte ze onder meer First Kill en Bloody Mondays and Strawberry Pies. Zoekende, essayistische, bijna abstracte films over de aantrekkingskracht van geweld, verveling, de duistere kracht van de zee. Haar nieuwste, die tijdens Idfa in première ging, past in die lijn.

Ze sprak een psychiater, die zei: “vrouwen doden anders dan mannen”. Daar zit een film in, dacht Schrijber meteen. Fysieke verschillen maken dat een vrouw niet zomaar een man kan doodslaan, of wurgen. Ze moet dus intelligent, slim, berekenend zijn. “Vrouwen doden na kalm beraad, kun je zeggen. Dat maakt ze ‘extra slecht’. In media worden vrouwelijke moordenaars vaak afgebeeld als gekkinnen. Ik tuinde er zelf ook in bij de research. De Italiaanse Rosalba had ik op krantenfoto’s gezien met een strak gezicht en wilde ogen: wat een hysterisch wijf! Vervolgens kwam ik tegenover een vriendelijke, bescheiden vrouw te zitten.”

Bij mannelijke moordenaars is de beeldvorming anders, zegt Schrijber. “Een moord door een man wordt nogal eens uitgelegd als passie, met emotionele verklaringen. In Engeland had je tot voor kort een wet – onder Theresa May afgeschaft – die inhield dat een rechter zich kon voorstellen dat binnen een huwelijk een vrouw zozeer het bloed onder de nagels van haar man haalt, dat hij haar vermoordt. Daar was begrip voor. Als man kon je je daarop beroepen.”

Als vrouw niet? “Nee, mannen, historisch de machthebbers, hebben die wet bedacht. Er zijn immers veel meer mannen die hun vrouw vermoorden dan andersom.”

Straffen voor vrouwen verschillen per land

Schrijber schetst portretjes van drie vrouwen die na langdurig geweld besloten definitief terug te slaan. Een jonge Finse, een Nederlandse met kleine kinderen, een Italiaanse die haar man vergiftigde: kalm vertellen ze wat ze hebben gedaan. En waarom. “Ik droom er niet over, ik zit er niet mee. Wat ik kon doen heb ik gedaan”, zegt een van hen.

We zien drie vrouwen die hun man hebben gedood. Zijn er grote juridische verschillen tussen de landen waar hun zaken zijn voorgekomen?

“De Italiaanse Rosalba zou levenslang krijgen. Haar man had gefilmd hoe hij haar mishandelde, ook seksueel. Haar advocaat heeft enorm op haar moeten inpraten: laat de video in de rechtszaal zien. Maar Rosalba is welgemanierd: vuile was hang je niet buiten. Uiteindelijk heeft ze het toch gedaan en kreeg ze achttien jaar. Daarvan heeft ze een deel thuis, met enkelband, doorgebracht. Nu is ze vrij.

In Nederland kreeg Rachel twaalf jaar, met de opmerking van de rechter: de samenleving moet worden beschermd tegen mensen zoals u. In het ruimdenkender Finland kreeg Laura, die heel jong was, negen jaar. Dat werd snel teruggebracht naar vier. Wegens goed gedrag kwam ze na een jaar al vrij.”

Vrouwen onderdrukken hun woede

Zij vormen de statistische uitzonderingen. Schrijber: “Van alle partnermoorden gaat het in 96 procent om mannen die een vrouw doden. Bij 4 procent gaat het om vrouwelijke moordenaars en daarvan handelt het overgrote deel uit zelfverdediging, Slechts 1 procent heeft motieven als geldelijk gewin of jaloezie.”

Een immense discrepantie, waar Schrijber zich het hoofd over brak. “Het heeft te maken met woede: vrouwen onderdrukken die. ‘Ik heb geleerd bang te zijn voor mijn woede’, zegt een vrouw in de film. Mijn leidende vraag werd: waarom maken wij vrouwen er zo weinig gebruik van? Woede kan kracht en energie geven op momenten dat je die nodig hebt. Maar we zijn opgevoed met het idee: een meisje doet dat niet. Ik raakte gefascineerd door het omslagpunt van deze vrouwen: hoe kom je op dat punt, wat doe je dan, en hoe leef je er vervolgens mee?”

Geschrokken mannen

Ieder jaar. 30.000 vrouwelijke slachtoffers, wereldwijd. Schrijber schreef het getal op een briefje en geeft dat voor de camera aan voorbijgangers op straat. In een poging het écht, concreet te maken.

Je geeft het briefje alleen aan mannen, toch?

“Ja, waarom zou ik het aan vrouwen geven?”

Waarschijnlijk weten veel vrouwen ook niet dat zoveel vrouwen door hun (ex)man worden vermoord.

“Ik denk dat vrouwen heel goed weten dat dit gebeurt, hooguit hebben ze er geen getal bij.”

In haar film reageren mannen geschrokken op het briefje, ongelovig, een van hen oogt onverschillig. Juist die reactie laat Schrijber volgen op gruwelijke beelden van bewakingscamera’s die de mishandeling van een vrouw vastleggen. In een parkeergarage, lift, de vrouw eindigt dood op straat.

“Ik dacht: ik moet het één keer laten zien. Maal 30.000. De beelden, uit Brazilië, heb ik gevonden op Youtube. Online heb ik veel van dit soort materiaal bekeken. Niet achter een 18+-wall, niet op het darkweb. Dit kan iedereen vinden. De vrouw was jurist, haar vader ook, hem heb ik toestemming gevraagd om de beelden te gebruiken. Dit is Youtube, onze wereld: vrouwen vermoorden is blijkbaar iets heel gewoons.”

Het beeld van de passieve vrouw

In de film reflecteer je op afbeeldingen van vrouwen. Op Youtube, en ook in schilderkunst. Werken van Breitner, Hopper, Rubens komen langs. Sturen ze onze blik op vrouwen?

“Toen ik jonger was werd ik door vrouwbeelden geïndoctrineerd. In kunst, schilderijen, worden vrouwen vaak passief afgebeeld, op sofa’s liggen ze mooi te zijn. Hooguit lezen ze een boek, baden is het summum van actie. Ook in artfilms waren het de mannen die druk debiteren en de vrouwen die er zwijgend naast zitten te roken. Ik dacht: wat is mijn rol? Ik rook niet, praat graag, ik dóe dingen. Dit zijn beroemde schilderijen van weerloze vrouwen. Zoals je weerloos bent in de liefde: je houdt van iemand, je bent kwetsbaar. Je ligt op de sofa en dan: komt er een druppel bloed naar beneden.”

De uitzondering is een schilderij van de zeventiende-eeuwse Artemisia Gentileschi. Een vrouwelijke kunstschilder, die de moord op een man door een vrouw verbeeldde. Twee jonge mensen staan er in Schrijbers film naar te kijken. “Het zijn de kinderen van de schoonmaakster in het Capodimonte Museum in Napels. De camera stond op het tienermeisje, maar het was het zesjarige jochie dat met drukke handjes vertelde wat er in het schilderij gebeurt: wat een slechte vrouw! Die man heeft niks gedaan! Het meisje zweeg, zoals dat gaat in Italië, zoals haar dat van kinds af aan is geleerd.”

Wat heb je meegenomen van het onderzoek naar huiselijk geweld?

“Het komt overal voor. De schoonmakers op de plaatsen delict zeggen het in de film: de ene week sta je in een flatje, de volgende in een villa. De film heeft me deels bevestigd in dingen die ik al wist. Als een jongetje op het schoolplein een klap krijgt, hoort hij: ga terug en sla erop. Toen ik een keer huilend thuiskwam deed mijn vader hetzelfde. Dat zette zoden aan de dijk: ik werd niet meer gepest en werd de baas van het schoolplein. Ik ben bevestigd in mijn overtuiging: woede is een heel legitieme emotie om jezelf te redden.”

Look What You Made Me Do is vanaf donderdag in filmtheaters te zien.

Lees ook:

Regisseur Lukas Dhont: ‘Kwetsbaarheid en tederheid zijn onder jongens nog steeds taboe’

De Vlaamse regisseur Lukas Dhont is vier jaar na Girl, zijn bejubelde debuut over een transgender balletdanseres, terug met Close. Daarin ontfermt hij zich met opmerkelijke finesse over een hechte jongensvriendschap.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden