Interview

Het belang van de dood in beeld

Een theatraal moment tijdens een begrafenis in Ramba, Kenia: Dominee Baba Dom verkondigt de angst voor de hel. De koffer symboliseert de schuld en boete die een mens op zijn rug kan dragen. Beeld Lieve Blancquaert

'De dood is geen deel van mijn leven', zegt de Vlaamse fotografe Lieve Blancquaert. Op veel plaatsen is dat anders, ontdekte ze toen ze op reis ging om rituelen rond de dood te fotograferen.

"Je wéét het toch?" De Vlaamse fotografe Lieve Blancquaert (1963) stond in de Indiase stad Varanasi geëmotioneerd naast een man die het lichaam van zijn overleden vader verbrandde. "Waarover maak jij je nou druk?", vroeg hij. "Je bent geboren, dus je gaat dood."

Ze weet het wel, zegt Blancquaert. "Maar de dood is geen deel van mijn leven." Op veel plaatsen is dat anders, laat ze zien in haar fotoboek (en de gelijknamige tv-serie) 'Last Days'. "Op plekken waar mensen geloven, gaan ze er makkelijker mee om. Doordat wij niet meer geloven, is onze angst voor oud worden en doodgaan groter geworden, denk ik."

Blancquaert maakte eerder fotoboeken over geboortegebruiken ('Birth Day') en huwelijksrituelen ('Wedding Day'). Voor het slot van haar trilogie reisde ze naar plekken 'waar het einde van het leven van groot belang is' en legde ze vast hoe mensen oud worden en afscheid nemen. Zo fotografeerde ze grootse begrafenisfeesten in Ghana en een dodenritueel op Sulawesi, waarbij de kisten van overledenen worden opengemaakt en de lichamen opnieuw worden aangekleed.

Een grootvader laat zijn overleden kleinkind - vastgebonden aan een steen - in het water van de Ganges zakken. Kinderen onder de tien jaar en zwangere vrouwen zijn zuiver en hoeven daarom niet verbrand te worden. Beeld Lieve Blancquaert
De leden van vrouwenkoor 'KBG84' voor 80-plussers van Okinawa, Japan, maken zich klaar voor een optreden. Beeld Lieve Blancquaert

"Heel vreemd, maar je went er snel aan." Het ruikt naar vochtige kelder, vertelt ze. "Het taboe en de angst om doden te tonen leven vooral bij ons in het Westen. Die mensen waren heel blij om hun dierbaren weer te zien. Ik was ook niet als enige aan het fotograferen, dat doet iedereen. Je hoort mensen uitroepen: 'Papa, wat zie je er nog goed uit.'"

Op veel plekken hebben mensen minder moeite met oud worden, merkte Blancquaert. "Onze omgang met ouderen beangstigt mij soms. Wij leven in de veronderstelling dat het na je 55ste of 60ste alleen maar slechter wordt. Ik hoop dat mensen daar door mijn werk genuanceerder over gaan denken."

De dragers van de Vlaamse uitvaartonderneming Pues oefenen met de kist in de garage van hun familiebedrijf. Beeld Lieve Blancquaert
Na het jaarlijkse dodenritueel (ma'nene) in Torajaland, Indonesië, worden de lichamen opnieuw in hun kist gelegd. Beeld Lieve Blancquaert

Niet dat ze nu zelf minder bang is voor de dood, overigens. Voor Blancquaert - niet gelovig - is het nog steeds een 'groot zwart gat'. "Maar ik heb veel mensen gezien die klaar waren om te sterven. Ik hoop ooit op dat punt te komen, dat ik het kan loslaten. Dat ik klaar kan zijn met oud worden en leven."

Last Days

Last Days van Lieve Blancquaert. Uitgever Hannibal, 256 pag., 35,50 euro. De gelijknamige tv-serie is vanaf dinsdag te zien op de Belgische tv-zender Eén en dit najaar bij de VPRO.

Lees ook:

Geen angst voor de dood; deze mensen halen hun kist alvast in huis

Veel mensen steken het liefst hun kop in het zand als het over hun eigen afscheid gaat, anderen bereiden hun uitvaart juist tot in de puntjes voor. Een enkeling pakt het voortvarend aan en haalt alvast een kist in huis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden