TheaterrecensieKolonialisme

Het beklemmende ‘Gelukzoekers op Sumatra’ was gebaat geweest bij minder tekst

Scène uit Gelukzoekers op Sumatra.

 Beeld  Annemieke van der Togt
Scène uit Gelukzoekers op Sumatra.Beeld Annemieke van der Togt

Gelukzoekers op Sumatra
Korthals Stuurman Theaterproducties
★★★

Hans Smit

Na ongeveer drie kwartier in de voorstelling Gelukzoekers op Sumatra heeft actrice Yara Alink even geen tekst. Zij speelt plantersvrouw Marian. Die verveelt zich dodelijk en wordt gek van de eenzaamheid. Man aan het werk, huis allang op orde en niets dan die drukkende hitte als gezelschap. Dat zegt ze allemaal niet, dat zien we; aan haar mimiek, puffende geluidjes, de terugkerende vlucht naar de ton water rechtsvoor op het minimalistisch gestileerde speelvlak, in de ijdele hoop daar verkoeling te vinden.

Ze is hier met haar man Frank (Willem Voogd) vanuit Nederland naartoe gekomen, bleu en naïef hopend op avontuur en rijkdom, maar het loopt allemaal anders. Het is een indrukwekkende, maar helaas ook uitzonderlijke scène, want in Gelukzoekers op Sumatra worden gevoelens en omstandigheden vooral in tekst gevat, niet in spel.

Het is het derde stuk, na De Tolk van Java en Lichter dan ik dat Olivier Diepenhorst voor Korthals Stuurman Theaterproducties regisseert over een onderbelicht aspect van de koloniale geschiedenis. En opnieuw met een onderwerp waar je steil van achterover slaat. We volgen dat Nederlandse stel, maar ook de Javaanse Roeki (Joenoes Polnaija) en Karminah (Tara Hetharia). Zij zijn ‘contractarbeiders’ – wat neerkwam op slavernij en seksuele uitbuiting – terwijl hun bazen, de witte planters, zich te buiten gingen aan decadente feesten en gewelddadige excessen. Mensonterend allemaal.

Goudmijn voor regisseur Diepenhorst

Schrijfster Madelon Székely-Lulofs wist waarover ze schreef toen ze haar deels autobiografische roman Rubber publiceerde (1931), ze was zelf vrouw van zo’n planter. Het volgende Koelie (1932) was juist helemaal geschreven vanuit het perspectief van de contractarbeiders. Een goudmijn voor regisseur Diepenhorst, die twee romans, die hij zelf bewerkte tot deze toneelvoorstelling.

De werdegang van Marian-Frank en Roeki-Karminah komen vrij goed uit de verf, in soms wel heel korte scènes, wat van Gelukzoekers op Sumatra af en toe een wat onrustige kijkervaring maakt. Dat gevoel wordt versterkt door een kunstgreep van de regisseur: hij laat de natuurbeschrijvingen van Székely-Lulofs door de zes acteurs als een soort koor uit een Griekse tragedie brengen.

Planters en contractarbeiders in ‘Gelukzoekers op Sumatra.’

 Beeld  Annemieke van der Togt
Planters en contractarbeiders in ‘Gelukzoekers op Sumatra.’Beeld Annemieke van der Togt

Weliswaar een slimme vondst om aan te geven dat alle personages, inclusief hoofdopzichter Van Hemert (Stefan Rokebrand) en collega-planter John (Rick van Werd) hier in dit godvergeten oord in hetzelfde schuitje zitten, maar het levert krampachtige overgangen op van gevoelige scènes naar teksten als ‘langs vale stronken en kale takken klimmen de planten naar de naakte kruinen’. Laat ze lekker klimmen, geef ons meer scènes zoals die met Yara Alink. Gelukzoekers op Sumatra heeft een mooie beklemmende sfeer, maar was gebaat bij meer daden, minder woorden.

Gelukzoekers op Sumatra toert t/m 1 april. Info: korthalsstuurman.nl

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden