null Beeld
Beeld

RecensieRoman

Herman Koch heeft nog altijd maling aan tere zieltjes

Herman Koch tiert en ontregelt nog steeds graag maar het gaat met minder verve.

In de documentaire Echt Herman Koch, uit 2017, vergelijkt Michiel Romeyn zijn jeugdvriend met een Mexicaanse sluipschutter. Hij schetst het beeld van Koch die in een hangmat een tequilaatje drinkt met ‘een sigaartje in zijn waffel’, ondertussen achteloos vurend op voorbijgangers. Een Jiskefetiaans beeld. In dezelfde film noemt schrijver P. F. Thomése Koch bescheiden, aardig en wellevend, ‘maar een beest achter zijn schrijftafel’. Ontregelen, daar is Koch meester in, de lezer met een sardonisch genoegen tot zijn speelbal makend.

In Een film met Sophia is Stanley Forbes aan het woord, een sterregisseur à la Paul Verhoeven, controversieel en gelauwerd. Het belabberde Nederlandse filmklimaat heeft hem jaren geleden naar de Verenigde Staten doen vluchten, een vlucht ‘als die van de Russische schrijvers die in de twintigste eeuw de Sovjet-Unie verlieten omdat ze anders niet konden schrijven wat ze wilden’. De filmcommissies die zijn scenario’s met hun ‘vieze vingers’ besmeurden, de Nederlandse acteurs en actrices die ‘niet kunnen acteren’ en die zo desperaat proberen hun personage te ‘voelen’ in plaats van gewoon te doen wat er in het script staat; ‘De filmmaker in Nederland is als de wesp die het cola-flesje binnenvliegt maar de weg terug door de smalle halsopening nooit meer zal vinden.’

Tirades, daar stikt het van in Een film met Sophia, dat is typisch Koch. Zijn bespiegelingen over kindvriendelijke restaurants, de toneelwereld met zijn opgepimpte Shakespearestukken en zes uur durende monologen en, serieuzer, over het massatoerisme, zijn geestig en schuren. Tóch verliest Koch soms zijn scherpte, bijvoorbeeld als hij zijn vizier richt op fotograferende Chinese toeristen, of op het met wonderlijke brilmonturen getooide theaterpubliek, dan ligt het cliché op de loer. Sowieso is het ook wel érg veel drift. Een film met Sophia leest als één lange tirade tegen de betutteling en vertrutting, tegen de steeds verdergaande inperkingen van de artistieke vrijheden van de kunstenaar. Het verhaal sneeuwt er enigszins door onder.

Hij ziet haar en wil haar ‘hebben’

Forbes is een oude man inmiddels, maar een vos die zijn streken nog niet verleerd is, zo blijkt als hij de zestienjarige Sophia impulsief de hoofdrol aanbiedt in een film. ­Acteeraspiraties heeft Sophia niet, net zomin als Forbes een scenario paraat heeft, maar hij ziet haar en wil haar ‘hebben’. Op het witte doek of tussen de lakens, dat is de vraag. Is Forbes de grootvaderfiguur die hij claimt te zijn, of een oude viespeuk? De schijn heeft hij alvast tegen; Forbes is nogal een kwal, zelfingenomen, seksistisch en kleinzielig. Als Sophia’s tegenspeler (die tevens met gemak haar opa zou kunnen zijn) ook valt voor de Bambi-ogen van het tienermeisje, komt het dreinende kind in de regisseur naar boven.

Twee oude kerels smachtend naar een minderjarig meisje! Zou Een film met Sophia een scenario zijn dan zou het verhaal waarschijnlijk nooit langs een filmcommissie komen, de karakters immers niet sympathiek genoeg, het onderwerp te omstreden. Gelukkig is dit een roman en Koch nog altijd een auteur die maling heeft aan tere zieltjes: ‘Zo zou het ook met een film moeten zijn, met een boek, een schilderij, een balletvoorstelling. Op de vraag van een commissielid waarom er voornamelijk negatieve karakters in je scenario zitten en wat je daar precies mee bedoelt, zou je je moeten kunnen beroepen op het recht om geen nadere uitleg te geven. Wat ik bedenk, wat ik schrijf, wat voor film ik straks ga maken, dat is allemaal privé, dat gaat werkelijk niemand ook maar ene sodemieter aan.’

null Beeld

Herman Koch
Een film met Sophia
Ambo Anthos; 304 blz. € 22,99

Lees ook:

Een autobiografie vol net-nietmemoires

In ‘Finse dagen’ onderzoekt Herman Koch zijn herinneringen. Veel is vaag maar dat werkt juist goed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden