PoëzieJanita Monna

Herdenken is ook het logeermatras opkloppen

Beeld Trouw

Het was een gewone schooldag en in de woonkamer was mijn zoon al zeker een half uur ingespannen aan het werk. Tot hij ineens opkeek van zijn computer en de stilte verbrak met een luid: ‘Mam! Kijk!’ Hij duwde zijn laptop onder mijn neus. ‘Hier! Die had ik toch ook?’

Hij wees op een foto van twee meisjes in een paars shirt. Precies het lichte paars dat hijzelf ook droeg in de tijd dat hij op Bonaire naar school ging. Maar waar was hij dan mee bezig geweest al die tijd?

Geschiedenis, zo bleek. In het wekelijkse stapeltje lesmateriaal had een ‘Denkboek’ gezeten. Een uitgave van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, met feiten, verhalen, foto’s en strips over de Tweede Wereldoorlog, en met denkopdrachten over vrijheid, vluchten en herdenken.

Een Caribisch denkboek

Mijn zoon had online de filmpjes bij het boekje zitten te bekijken en was zo die paarse shirts op het spoor gekomen. Er bestond ook een Caribische versie van het denkboek.

De meisjes van de foto stonden op de plek waar op Bonaire de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog worden herdacht. Ze droegen een gedicht voor. Over vrijheid. Ik was er zelf die ochtend bij geweest. Een kleine herdenking met enkele hoogwaardigheids­bekleders, een paar veteranen en een groep schoolkinderen.

In de twee minuten stilte hadden sommigen misschien gedacht aan de Joods-Curaçaose George Maduro, die tijdens de eerste oorlogsdagen in Nederland vocht tegen de Duitsers en uiteindelijk stierf in Dachau – Madurodam werd naar hem vernoemd. Of aan de Arubaanse Boy Ecu­ry, die in Nederland studeerde en betrokken raakte bij het verzet. Hij werd gepakt en gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte.

Op de eilanden ging de oorlog niet ongemerkt voorbij. Britten en Amerikanen werden gestationeerd op Curaçao en Aruba om de olie-industrie te beschermen. Op Bonaire werden Duitsers geïnterneerd. Nazisympathisanten en Joodse Duitsers zaten aanvankelijk samen in een kamp. Die ongewenste situatie veranderde snel toen Joodse Duitsers elders op het eiland werden ondergebracht.

Moria

Het denkboek verhaalt hoe de bewoners van de Antillen het bezette Nederland probeerden te helpen tijdens de oorlog. Ze dansten om geld in te zamelen, kochten lootjes om het ‘Spitfirefonds’ te steunen. En ze breiden. Antilliaanse vrouwen breiden eindeloze hoeveelheden warme dekens, sjaals en truien om Nederlanders de koude oorlogswinter door te helpen.

Aan die kisten vol dekens denk ik als ik de volgende dag het manifest zie van prominente Nederlanders die willen dat Nederland zich gastvrij toont voor vluchtelingenkinderen uit kamp Moria op Lesbos. “En waar zou jij op hopen als je verhaal, je land, / je stad, je monument, je berg, je dorp, je eer, / je school, je huis, je deken, je matras, / je nachtrust dagelijks aan stukken werden gerukt?

Kinderen op de vlucht, ze kregen een naam in het denkboek: de Joodse Hanneke, de Afghaanse Parwana, Shyar uit Syrië.

Herdenken is ook je logeermatras opkloppen, een warme deken klaarleggen.

Welkom in Nederland

Iemand zei geschiedenis zoekt naar evenwicht.

De tellingen hebben ons overtuigd:

mensen en mogendheden in ongelijke mate.

Nu lopen de cijfers langs de wegen van Europa

vol speeksel, vol tranen, vol dringende verwachtingen.

En waar zou jij op hopen als je verhaal, je land,

je stad, je monument, je berg, je dorp, je eer,

je school, je huis, je deken, je matras,

je nachtrust dagelijks aan stukken werden gerukt?

Geschiedenis vindt evenwicht, maar niet vanzelf.

En onze harten slaan de tijd, beng beng,

om het logeermatras te kloppen.

Anne Vegter, uit: Wat helpt is een wonder. Querido, 2017

Janita Monna schrijft wekelijks over poëzie voor Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden