Henk Sloos brengt de mooiste baden in beeld, uit liefde voor het zwemmen

Badeschiff (Wenen, Oostenrijk) Beeld Henk Sloos

Henk Sloos fotografeerde de mooiste en meest bijzondere zwemplekken in Europa. 'Zwemmen is de meest democratische sport, want je hebt er niets voor nodig.'

Als je de foto's bekijkt die Henk Sloos maakte van de mooiste zwembaden en meest bijzondere zwemplekken in Europa, krijg je ter plekke zin in een frisse duik. Zelf heeft de fotograaf deze ochtend in alle vroegte al gezwommen, in de zee bij Bloemendaal. Geen dag slaat hij over, ook niet in de winter. Alleen zwemt hij dan niet in zee maar in een meer in de duinen. "Als het vriest, dompel ik me onder in een wak in het ijs."

Zo verslingerd is fotograaf Henk Sloos (1956) aan zwemmen dat hij de afgelopen tien jaar Europa doorkruiste op zoek naar uitzonderlijke zwemplekken in de open lucht. Een stuk of honderd heeft hij er in kaart gebracht en gefotografeerd. Het ABC Architectuurcentrum Haarlem toont deze zomer een selectie uit zijn foto's: van door toparchitecten ontworpen baden en Olympische zwemstadions tot hele simpele zwemgelegenheden en natuurlijke bassins. Ook presenteert Sloos er zijn persoonlijke top tien van de allermooiste zwembaden van Europa.

Faro Bajamar (Tenerife, Spanje) Beeld Henk Sloos

Zeg 'zwembad' en de verhalen barsten los. Sloos: "Vrijwel iedereen heeft herinneringen aan de eerste zwemlessen, de hoge duikplank waar je niet af durfde, de glijbaan of de zweterige badhokjes met halve deuren, waar altijd wel iemand naar binnen probeerde te gluren, boven of onder de deur door." Plezierige herinneringen heeft hij niet overgehouden aan zijn eigen zwemlessen, die destijds nog op de lagere school werden gegeven.

Vreselijke badmeester

"Ik zie ons nog bibberend op de rand van het zwembad staan met die vreselijke badmeester die ons zwemles gaf. Als hij zag dat je rouwrandjes onder je nagels had, begon hij te schelden en sloeg hij keihard met een stok op je tenen. Het allerergste vond ik nog dat mijn schooljuf ernaast stond en er niets van zei, waarschijnlijk omdat ze dat niet durfde."

Pisicinas natural Bajamar (Tenerife, Spanje) Beeld Henk Sloos

Of het door deze ervaringen kwam, weet hij niet, maar een echte zwemliefhebber was hij in zijn jeugd niet. Als student - fotografie op de MTS en Rietveld Academie - ging hij wel regelmatig zwemmen, maar daarna nooit meer. 

Tot het jaar 2000 aanbrak en hij met zijn vrienden van de biljartclub afsprak dat de millenniumwisseling een goed moment was om het leven een nieuwe wending te geven. Een van zijn vrienden ging elke dag zwemmen en haalde hem over ook een abonnement te nemen bij het Haarlemse zwembad De Houtvaart. Sloos: "Het klinkt heel cliché en misschien moet je dat niet zo opschrijven, maar de eerste keer dat ik daar ging zwemmen, voelde als thuiskomen. Ja, een warm bad."

Er lagen toen al plannen klaar om dit monumentale bad te slopen. De gemeente Haarlem wilde er appartementen bouwen. Sloos werd lid van een actiegroep om dat te voorkomen. Het zwembad werd gered en is nu een rijksmonument. "Ik heb toen veel foto's gemaakt van De Houtvaart en dat maakte me nieuwsgierig naar andere monumentale en bijzondere baden. Ik ben in Nederland begonnen en toen ik ze hier allemaal had bezocht en gefotografeerd, ben ik naar België en Duitsland gegaan en steeds verder."

Porto Monìz (Madeira, Spanje) Beeld Henk Sloos

Rustig de schoolslag

Na tien jaar had hij heel Europa doorkruist, van de Azoren tot Finland, met als resultaat albums vol foto's. En niet te vergeten heel veel contacten met zwemmers. 

"Ik zwem hier met een wisselend gezelschap van maximaal vijftien mensen, maar je hebt overal van die communities. Daar zitten echte liefhebbers bij zoals ik, die rustig de schoolslag willen zwemmen in de natuur en ondertussen genieten van de ijsvogeltjes en meeuwen. Maar je ziet ook steeds meer zwemmers in zo'n speciaal pak met hart- en polsslagmeters die je al crawlend voorbij scheuren en geen oog hebben voor de natuur."

Het gaat hem niet, vertelt hij terwijl we de foto's op zijn expositie bekijken, specifiek om de architectuur maar meer om hoe zwembaden in het landschap liggen en de verhalen die erover verteld kunnen worden. Wat is de geschiedenis ervan, hoe en door wie werden en worden ze gebruikt. "Ik doe het vooral uit liefde voor het zwemmen. Het mooie van zwemmen is dat iedereen er wel iets van vindt of mee heeft. Het is met afstand de meest democratische sport ter wereld. Je hebt er letterlijk niets voor nodig."

Piscines Bernat Picornell, Olympisch zwembad (Barcelona, Spanje) Beeld Henk Sloos

Uitgangspunt bij zijn speurtocht was dat er een menselijke ingreep aan te pas is gekomen om een openbare zwemplek te creëren. Die kan ook heel simpel zijn. Zo zijn er op de Azoren trappen en kabels aan de rotsen bevestigd om te kunnen afdalen in zee. Met de aanleg van een strekdam in zee is op Tenerife een beschutte zwembaai ontstaan. Zo'n pier ligt ook bij Malmö (Zweden) in zee, als wandelpad voor zwemmers naar het diepere zwemwater. Dankzij de dam hoeven ze niet eerst honderden meters door de blubber te waden. 

De allermooiste zwemplek van Europa ontdekte Sloos bij Porto Moniz op Madeira, waar met alleen een betonnen rand een getijdenbad is gemaakt. "In dat bassin zwem je tussen de rotsen door en kijk je over de rand naar de bulderende oceaan. Het is schitterend, terwijl er verder niets is. Je moet je omkleden in de wc van het restaurant." Ook het getijdenbad dat toparchitect Alvaro Siza ontwierp bij Porto in Portugal, staat in zijn top tien.

Piscinas Naturais de Porto Monìz (Madeira Portugal) Beeld Henk Sloos

Een apart hoofdstuk vormen de drijvende zwembaden, onder meer op de Donau in Wenen en de Spree in Berlijn. Nederland kende ze ooit ook, op het IJ in Amterdam en de Nieuwe Maas in Rotterdam. 

Ook het bezoeken waard noemt Sloos het door Opel gebouwde bad in Bauhausstijl in Wiesbaden en het Podolibad in Praag in een oude mergelgroeve. Het was zo koud toen hij daar zwom dat hij zijn bevroren haren moest ontdooien in het warme zwemwater. Gaandeweg gingen hem ook de verschillen in badcultuur opvallen. "In de Baltische staten en Duitsland lopen ze naakt door de kleedhokken, terwijl ze in Frankrijk, Italië en Spanje veel preutser zijn. In Dublin is het nog erger, daar halen ze halsbrekende toeren uit bij het omkleden."

Dure trip

Ook alle Olympische zwemstadions heeft Sloos bezocht, behalve dat in Moskou. "Dat werd zo'n dure trip dat ik die heb overgeslagen." Voor een paar pond - hij noteert ook alle toegangsprijzen - zwom hij in het spectaculaire door Zaha Hadid (1950-2016) ontworpen Olympische bad in Londen. 

Serpentine Lido Hydepark (Londen, Engeland) Beeld Henk Sloos

Maar het Griekse Olympische bad kwam hij niet in. "Dat is door de elite in beslag genomen. Die heeft hoge drempels opgeworpen. Je moet 30 euro betalen, allerlei formulieren invullen en medische keuringen ondergaan, waarvoor je zelf afspraken moet maken met een dermatoloog en cardioloog. Dat ging dagen duren, daar had ik geen zin in."

Ribersborgs Kallbadhus (Malmö, Zweden) Beeld Henk Sloos

Twee Olympische baden springen er voor hem echt uit: in Berlijn en Barcelona. Het zwemstadion in Berlijn werd ontworpen voor de Olympische zomerspelen van 1936 die de geschiedenis in zijn gegaan als de propagandaspelen van Hitler. In het zwemstadion, een ontwerp van Hitlers architect Albert Speer, bevindt zich een loge die speciaal gemaakt was voor Hitler. 

Sloos: "Het is een zwembad met een belast verleden en dat voel je ook als je daar zwemt." Het hoge duikplatform riep bij hem beelden op uit de propagandafilms 'Fest der Völker' en 'Fest der Schönheit' die Leni Riefenstahl in opdracht van het naziregime maakte van de Spelen. Het Olympisch zwemstadion van Barcelona is van een heel andere orde, maar ook indrukwekkend. Vanaf de heuvel waar het op ligt biedt het uitzicht op de stad. Op de hoge duikplank ligt de Sagrada Familia aan je voeten.

Zwembadcultuur

Openbare (zwem)baden waren er al in de Griekse oudheid, maar de zwembadcultuur zoals wij die nu kennen, ontstond in de negentiende eeuw. In Nederland verschenen rond 1890 de eerste bad- en zweminrichtingen: een combinatie van badhuis en zwembad. Sloos: "Veel mensen konden toen nog niet zwemmen." Vooral in de jaren dertig, tijdens de grote economische crisis, zijn er als werkverschaffingsproject veel openluchtbaden gebouwd. Ook Nederland heeft een aantal prachtige baden. Sloos' favoriet is het negentig jaar oude bad in Tuindorp in Hengelo dat nog in originele staat is. "Als je daar zwemt, doe je een stap terug in de tijd."

Piscinas Naturales Charco Azul (La Palma, Canarische eilanden, Spanje) Beeld Henk Sloos

Baantjes trekken in een gechloreerd en druk zwembad doet Sloos niet meer. Geef hem maar de zee, een duinmeer of natuurbad met algen in het water, zoals het Oosterbad in Aalsmeer. "Ouders zou ik willen adviseren om hun kinderen zwemlessen te laten volgen in een natuurbad. Als ze dan in een sloot, plas of gracht vallen schrikken ze niet, omdat ze er al aan gewend zijn dat ze de bodem niet kunnen zien en dat het water koud is."

Gaat hij nog verder met het project? "Het is klaar. Buiten Europa fotograferen wilde ik toch al niet. Maar door de #Me Too-beweging is het ook vrijwel onmogelijk geworden om nog mensen in zwembaden te fotograferen. Je kunt niet zomaar meer met een camera een zwembad binnenlopen. Toestemming krijg je haast niet meer. Ik fotografeer uit liefde voor het zwemmen, maar dan moet je ook zwemmers zien."

Pisicinas natural Bajamar (Tenerife, Spanje) Beeld Henk Sloos

Zwemmen in Europa t/m 9 september in het ABC Architectuurcentrum Haarlem. Henk Sloos geeft er op 9 september om 16 uur een lezing.

De tien mooiste baden in Europa volgens Henk Sloos

Op 10: Zwemvijver Boekenberg, Deurne (Antwerpen, België), grootste ecologische zwemvijver van Europa

Op 9: Zwemstadion Podolí, Praag (Tsjechië), 50 meter binnen- en buitenbad met springtoren

Op 8: Leça Swimming Pools, Leça de Palmeira (Portugal), getijdenbad nabij Porto, architectonisch meesterwerk van Álvaro Siza

Op 7: Jubilee Pool, Penzance (Cornwall, Engeland), monumentaal zoutwaterbad gebouwd op natuurlijke klif, nationaal monument

Op 6: Porto Moniz nieuwe natuurlijke zwembad, Porto Moniz (Madeira), zoutwater kustbad met overslaande golven, mondaine uitstraling

Op 5: Olympisch zwemstadion Berlijn (Duitsland), zwembad Olympisch Spelen 1936, historisch beladen verleden

Op 4: Opelbad Wiesbaden (Duitsland), openluchtbad op de helling van de Neroberg, monument in Bauhausstijl

Op 3: Piscines Municipals Montjuïc, Barcelona (Spanje), zwembad Olympische Spelen 1992, magnifiek uitzicht over Barcelona

Op 2: Natural Pool Castle Bajamar (Bajamar, Tenerife), zoutwater getijdenbad met spectaculaire golfslagL

Op 1: Porto Moniz oude natuurlijke zwembad, Porto Moniz (Madeira), natuurlijke rotspartijen met betonnen randen bieden fenomenaal uitzicht

Lees ook:

Het ironische oog van straatfotograaf Owen Schumacher werkt het liefst vanuit de anonimiteit

Met wie staat deze man te appen, in snackbar Piet Patat? Heeft hij daadwerkelijk contact met iemand, of doet hij maar alsof? "Ik vind het een aandoenlijk beeld", zegt Owen Schumacher (51), die de foto maakte. 

Betoverend simpele bloemen spectaculair in beeld gebracht

In Schiedam is een expositie over de betoverende (onderwater)tuinen van fotograaf, hovenier en duiker Elspeth Diederix.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden