Opinie

Help! Het openluchttheater in het Amsterdamse Bos is gekraakt; er is een krottenwijk met gedumpte caravans.

Welkom op camping Het Theater! Vanavond spelen wij voor u: Ivan! Of!

Er staat een bonte verzameling caravans in het Openluchttheater in het Amsterdamse Bos. ' Decor: IVANOV' staat met koeienetters op een bord. Terwijl de regen gestaag neerdruipt, hanteren de acteurs de megafoon als speeltje om zich warm te lopen voor een doorloop die avond. En om andere aanwezigen in de stemming te brengen. Er klinkt wat gegrinnik van de tribune, maar veel respons is er niet. Doorgaans komen passanten meegenieten van de voorbereidingen voor de jaarlijkse openluchtvoorstelling. Ditmaal trotseert, behalve het artistieke en technische team, alleen een clubje amateurfotografen de nattigheid om ervaring op te doen in de theaterfotografie. Aan een droogmolen hangt wat wasgoed, waterig en slap.

Slecht weer kan roet in het eten gooien, maar regisseur Jeroen van den Berg ervaart de afhankelijkheid van weersomstandigheden niet als een nadeel. Het is de eerste keer dat hij een openluchtvoorstelling ensceneert en hij vindt het een verademing: ,, Het weer, die open lucht, de overvliegende vliegtuigen, regen, de mensen die langskomen, dat alles relativeert veel. Anders dan in het gewone theater zit je hier niet de hele dag in een zwarte doos en loop je niet de kans in een ' tunnelvision' terecht te komen. Zit je, vooral in de kleine zaal, hele dagen vastgeroest aan je stoel, hier moet je voortdurend grote afstanden afleggen om met iedereen te communiceren. Bij repetities en doorlopen kan ik gewoon lekker rondlopen zonder dat het stoort.” En zo'n decor van op, onder en naast elkaar gestapelde caravans, gegroepeerd rond tuintjes met bloeiende bloemen, struiken, groentenplanten, vijvers en nep-ooievaars kun je nooit in een zaal krijgen. Het stuk dat Van den Berg wilde gaan doen, Anton Tsjechovs eerste grote drama ' Ivanov', bleek er met zijn dynamische scènewisselingen prima in te passen.

,, Jeroen en ik”, zegt Van den Bergs vaste vormgeefster Catharina Scholten, ,, waren allang gefascineerd door wat we in het Bos zouden kunnen doen, liefst iets wat klein en gedetailleerd oogde. Het idee van volkstuintjes was het eerste wat over de cafétafel ging, daarna heb ik er caravans bij gefantaseerd. Tsjechov met zijn hang naar het buitenleven, de verveling, het benepene van de personages blijkt een mooie link met wat zich ook op zulke complexen afspeelt. Het grappige is: iedereen heeft er wel iets mee. Iedereen komt het theater binnen met een grijns.” Aanvankelijk waren de reacties minder zorgeloos. Toen begin mei met een grote kraan alle containers en caravans tegelijk werden aangevoerd, kwamen er tal van bezorgde telefoontjes dat mensen daar zomaar hun caravans dumpten. Anderen belden de politie met de waarschuwing: ze hebben het theater gekraakt. En een groep vmbo-leerlingen constateerde droogjes: O kijk, een krottenwijk.

Inmiddels ziet het geheel er ingeburgerd uit, alsof er regelmatig wordt gebivakkeerd. Wat ook zo is.

' s Nachts wordt in caravans geslapen door de bewakingsdienst en door diegenen van het gezelschap die er graag willen overblijven. De beplanting groeit en bloeit uitbundig. ,, Het meest trots”, zegt Scholten terwijl zij op de schuine stokken wijst, .. zijn wij op de bonen. Die komen zo prachtig op, al is het de vraag of we nog kunnen oogsten.” Dat de beplanting het zo geweldig doet, is volgens Willemeijn van Brussel te danken aan het feit dat de grond altijd braak heeft gelegen. Sinds jaar en dag ontwerpt Van Brussel de kostuums voor Theater Het Amsterdamse Bos en in de ruim vijftien jaar dat het gezelschap de zomers opvrolijkt met een voorstelling is nooit iets met de grond gedaan, zodat deze nu zijn vruchtbaarheid met volle teugen kan doorgeven.

,, Al zulke dingen eromheen, plus dat je de hele dag buiten bent maakt het werken in het openluchttheater zo leuk”, vindt Van Brussel, al ziet zij verder steeds minder verschil tussen het ontwerpen voor een voorstelling binnen of buiten. Alhoewel. Een essentieel verschil is:

,, In de openlucht moet je erg letten op het silhouet. Dat moet duidelijk zijn, omdat het personage anders niet overkomt.” ,, Een paar jaar geleden hadden we een decor met veel rood. Toen heb ik als contrast voor zwart-witte kostuums gekozen, met hier en daar een klein kleuraccent. Dat is me goed bevallen, omdat je je dan veel meer op de vorm, op de grafiek ervan kunt toeleggen. Nu, in deze ' Ivanov' in dit decor, zijn er zoveel prikkels, dat de personages duidelijke accenten moeten hebben om herkenbaar te zijn. Een paar personages heb ik een pruik gegeven, zoals Ivanov zelf, om hem wat ouder en getourmenteerder te maken. Als tegenwicht voor alle kleurrijke prikkels heb ik de kostuums verder weer voornamelijk in zwart en wit gehouden. Alleen de bruid in de slotscène gaat lekker niet in het wit.” Ivanov' is voor Catharina Scholten ,, een van de leukste dingen die ik ooit heb gedaan: leuk plan, kon lekker fotoshoppen met plaatjes van caravans, daar lukraak een compositie van maken en toen naar de bouwploeg die meteen riep: Ja, dat gaan we doen. Dat was gelijk een goed begin. We zijn al heel vroeg begonnen. Iets maken dat nog kan groeien, letterlijk en figuurlijk, tot een organisch geheel, is uniek. Hoewel binnen-en buitentheater niet wezenlijk verschilt is er wel een heel belangrijk onderscheid: deze voorstelling hoeft niet te reizen. Voor ontwerpers is dat hèt grote probleem: normaliter moet een decor altijd in-en uitklapbaar zijn.” Ondanks de hier en daar wat bizarre opstapeling heeft het caravandecor een tamelijk realistisch effect omdat, volgens Jeroen van den Berg ,, je elementen gebruikt die in een bos zouden kúnnen zijn. Er zijn genoeg details die de aandacht van het publiek trekken en daarom moet het acteren groot en helder zijn, niet detaillistisch. Als regisseur moet je, meer dan binnen, met de grote lijn bezig zijn. Belangrijk is de mise-en-scène, de loopjes. Ivanov mag als persoon zijn energie hebben verloren, daarin, in de beweging op het toneel moet de energie van de voorstelling zitten. Er zijn scènes met veel personages naast kleine met twee personages, waarin het eigenlijke drama zit. Het chaotische in de afwisseling daarvan, de groepsdynamiek werkt hier goed. deze ruimte kan je emoties ongelimiteerd uitspelen.” ,, De entourage”, zegt Scholten, ,, heeft voor acteurs het voordeel: je hoeft niet meteen te acteren, je kunt er gewoon zijn. Daar gok je als ontwerper een beetje op, maar dat het echt gebeurt, is een verrassing.” Als tegen twaalven de doorloop is afgelopen, begint de regen weer te sijpelen. ,, Wat een timing”, roept de regisseur tevreden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden