BoekrecensieRoman

Helletocht door Siberië

Beeld Trouw

De Poolse Maja Wolny schrijft een goed gedocumenteerde roman over de Siberische hel.

Historische roman, ideeënroman of thriller? ‘Terugkeer uit het Noorden’ van de Poolse Maja Wolny is dat allemaal. Net als haar roman ‘Vallende bladeren’ berust ook dit boek op degelijke research. Vooral Siberië, waar de schrijfster alles over las en waar ze meerdere keren in haar eentje doorheen trok, komt goed in beeld als een gebied dat in zijn immense uitgestrektheid angst aanjaagt; zo onherbergzaam en vernietigend dat het zonder meer de hel op aarde kan verbeelden.

‘Terugkeer uit het Noorden’ vertelt twee parallelle verhalen. Het eerste is dat van Olga, die in het heden via de Trans-Siberische Spoorlijn naar Siberië reist. Het tweede verhaal is dat van ingenieur Michał Forys, die in 1913 vanuit Warschau naar Chabarovsk in Siberië verhuist om er een brug over de onbedwingbare Amoer te bouwen.

Al bij haar vertrek in Moskou ontmoet Olga Dirk, later komt daar nog een zekere Adam bij. De drie worden vrienden op de lange reis. Het begint allemaal erg kabbelend, maar gaandeweg neemt de spanning toe. De trein volgt niet zijn normale route. Hij lijkt een spoorlijn te nemen die ten tijde van Stalin is aangelegd voor het transport van dwangarbeiders. Mogelijk loopt de weg dood. Voor ze dat kunnen ontdekken, explodeert de trein. Omdat er nergens hulp opdaagt, zijn Olga, Dirk en Adam genoodzaakt de toendra in te trekken. De dagenlange voetreis die het trio in barre omstandigheden aflegt door een monotoon, eindeloos landschap, leest als een helse trip.

Een duister geheim

Het tweede verhaal, dat afwisselend met dat van Olga wordt verteld, gaat over ingenieur Michał Forys, die in 1913 naar Chabarovsk trekt om er een brug over de Amoer te bouwen. Michał is gehuwd met Emilia, een vrouw uit een veel hogere klasse. Hij heeft ook een minnares, Leokadia Winnik, een arm meisje. En een duister geheim. Om hogerop te raken in het leven heeft hij ooit ‘de plaats van iemand anders ingenomen’, denk aan ‘The talented Mr. Ripley’. We begrijpen dat iemand hem hiermee chanteert. Als Michal aanvaardt om naar Siberië te verhuizen, is dat niet alleen om zijn talent als ingenieur te bewijzen, maar ook om snel geld te verdienen om ‘de akten van die zaak op te schonen’. Hij overtuigt zijn vrouw om mee te gaan, en slaagt er tevens in zijn minnares een baan in Chabarovsk te bezorgen. Maar ook het verhaal van Michał eindigt slecht. Hij valt van een steiger en belandt in een rolstoel. Nooit zal hij zijn droom waarmaken om als ingenieur een machtig bouwwerk op te trekken. Zijn vrouw overlijdt, zijn minnares verdwijnt tijdens een aanslag door de bolsjewieken.

Deze roman leest niet alleen als een lange tocht door Siberië, het is ook een innerlijke reis. Vrijwel alle personages vertrekken naar elders omdat ze iets tragisch hebben meegemaakt. Of erger: omdat ze zelf iets misdadigs hebben gedaan. Het is wat veel van het goede, al doen de diverse misdaden uitstekend dienst als cliffhangers waarmee je steeds verder het verhaal wordt ingelokt.

Bij momenten klinkt de innerlijke reis mystiek, zelfs paranormaal. Daar moet je van houden, al weet de schrijfster het allemaal wel in te kapselen in meer wetenschappelijke verklaringen. Zo kan Adams overtuiging al dood te zijn, verklaard worden door zijn bipolaire stoornis. Feit is dat de hele reis van Olga, Adam en Dirk refereert aan Dantes afdaling in de hel. Misschien verkeren ze al in het dodenrijk? Waar beter dan in het onherbergzame Siberië kan je als schrijver zo’n helletocht situeren?

De Siberische landschappen, de revolutionaire tijden en de immense bouwwerken, naast de reeks misdaden, maken dit boek erg meeslepend. Wel storen de vele toevalligheden. Ook het opvoeren van een overbekende historische figuur in de persoon van de jonge Stalin, die voor het verhaal niet veel meer doet dan angst opwekken, is een heikele onderneming waar je je als schrijver misschien beter ver van houdt.

Oordeel: meeslepend, op basis van goede research; wel veel toevalligheden.

Beeld Frank Castelein

Maja Wolny
Terugkeer uit het noorden
Manteau; 284 blz. € 21,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden