Review

HELEN ZAHAVI, 'DIRTY WEEKEND'

Helen Zahavi, 'Dirty Weekend', vert. Annelies Eulen, uitg. Arena, Amsterdam 1992, 210 blz. (geb.) - f 39,50.

CHARLES FORCEVILLE

Er zijn moordenaars, slachtoffers en toeschouwers. Wie, zoals de hoofdpersoon, niet de keuze krijgt toeschouwer te zijn moet dus moorden of sterven. De hoofdpersoon neemt een besluit: liever moordenaar dan slachtoffer. En brengt dit principe in praktijk door een aantal mensen te doden. Dit is het thema dat in Helen Zahavi's 'Dirty weekend' centraal staat.

Het is een schokkende, cynische stelling: in deze wereld geldt de wet van de jungle. Het is vreten of gevroten worden. Nu valt daar tegen in te brengen dat dit wel erg ongenuanceerd is. En dat is het natuurlijk ook.

Maar als je een boodschap hebt, moet je de zaken soms scherp tegenover elkaar zetten, en de overdrijving niet schuwen. Zahavi's hoofdpersoon doet wat gewone' slachtoffers van ernstige mishandelingen wellicht in een flits van machteloze woede denken: als ik groot en sterk was zou ik degene die mij kwaad gedaan heeft vermoorden. In een beschaafde samenleving wordt deze wraakzucht, idealiter althans, via het recht gekanaliseerd, maar in fictie mogen andere wetten gelden.

Een feit is hier tot nu toe echter opzettelijk verzwegen: de hoofdpersoon in 'Dirty weekend' is een vrouw en alle agressors zijn mannen. Deze mannen zijn stuk voor stuk zelfingenomen, gefrustreerde machtswellustelingen. Hun agressie uit zich in geweld - meestal, seksueel geweld. Ze slaan de vrouw, Bella, of dreigen haar met pijn, vernedering, verkrachting. En dus vermoordt Bella ze.

Maakt deze strikte rolverdeling over de seksen in de roman een verschil voor de lezer? Ik vermoed van wel. Verscheidene vrouwelijke recensenten, zo blijkt uit enkele zinsneden die prijken op de omslag van de vertaling, prijzen deze Britse debuutroman met enige grimmigheid in de trant van "eindelijk zijn de rollen eens omgedraaid" . Als mannelijke lezer en recensent zit ik met gemengde gevoelens: inzoverre Bella een slachtoffer is dat tegen haar aanvallers in verzet komt, kan ik me met haar identificeren. Maar ik begin wat onrustig op mijn stoel te schuifelen bij die stoet van mannelijke perverselingen die er in de roman voorbijtrekt. Afgezien van de therapeut - zelf Iraans vluchteling, dus een bona fide slachtoffer - komt er in deze roman geen man voor die deugt. Nu wordt weliswaar gesuggereerd dat Bella juist dit soort mannen aantrekt omdat ze er zo kwetsbaar uitziet, maar toch.

De stereotype portretteringen dragen niet bij tot de geloofwaardigheid van het verhaal. Maar geloofwaardigheid is ook niet de eerste opzet geweest van Zahavi. De roman heeft een bijna allegorisch karakter: de mannen verpersoonlijken de (seksuele) onderdrukking, terwijl Bella staat voor de rebellerende vrouw. Anders gezegd, de personages zijn niet zozeer mensen van vlees en bloed, maar belichamingen van typen, ideeen.

'Dirty weekend' is goed geschreven. De korte, afgebeten zinnen en paragrafen, ontdaan van alle franje, suggereren de onvermijdelijkheid van Bella's handelen, en de schokkende passages zijn in al hun gruwelijkheid fascinerend. Maar dat neemt niet weg dat in deze roman de boodschap met hoofdletters geschreven staat. En waar literatuur al te nadrukkelijk een boodschap uit moet dragen, delft zij uiteindelijk toch het onderspit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden