Taal

Heldrings kritiek op verkeerd gebruik van 'niet in het minst' mocht niet baten

Still van J.L. Heldring in gesprek met Frénk van der Linden. Beeld Willem Pekelder
Still van J.L. Heldring in gesprek met Frénk van der Linden.Beeld Willem Pekelder

Het is vandaag de honderdste geboortedag van J.L. Heldring (1917-2012), de legendarische krantenman die jarenlang elke maand een aflevering van zijn rubriek 'Dezer dagen' in de NRC wijdde aan het taalgebruik in de krant. Slordig taalgebruik wekte zijn wrevel, want: 'Wie zich schriftelijk slordig of omslachtig uitdrukt, blijkt vaak ook slordig te denken.'

Ton den Boon

Heldring was geen taalkundige die de structuur van of de veranderingen in de taal toelichtte, maar een taalmoralist die uit liefde voor zorgvuldig taalgebruik taalfouten kritiseerde. Vaak had hij het over de woordgroep 'niet in het minst' (helemaal niet), die volgens hem dan ten onrechte werd gebruikt in plaats van 'niet het minst' (vooral). Zo citeerde hij de zin 'Het is een prachtig boek, niet in het minst omdat het zo voortreffelijk en beeldend is geschreven', en voegde eraan toe: 'Waarom dan wel?'

Zijn kritiek heeft niet mogen baten. Sinds 1 januari 2017 stond 'niet in het minst' vijf keer in NRC en acht keer in Trouw. Slechts één keer had de woordgroep de 'Heldringiaanse' woordenboekbetekenis 'helemaal niet': 'Bakker voelt zich niet in het minst opgejaagd'. In de twaalf andere zinnen - zoals 'Een van de grootste genoegens in mijn leven is het om door Menno vermaand te worden, niet in het minst omdat hij bijna altijd gelijk heeft' - werd 'niet in het minst' gebruikt in de door Heldring verfoeide betekenis 'vooral'. Hoewel Van Dale 'niet in het minst' nu nog definieert als 'helemaal niet', kan het niet lang meer duren of ook het woordenboek zal deze taalverandering boekstaven.

Lees hier meer afleveringen van de taalrubriek in ons dossier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden