Review

HEINRICH SCHLIEMANN (1822-1890) was een selfmade ...

HEINRICH SCHLIEMANN (1822-1890) was een selfmade archeoloog wiens geloof in de historiciteit van de Homerische topografie - heuvels kon verzetten. Soms overdreef hij. Zo groef hij de Turkse heuvel waaronder Troje lag, iets te diep af en proclameerde hij de resten van een veel oudere nederzetting tot de stad van koning Priamus. In Heinrich Schliemann verbindt Wolfgang Richter 300 passages uit o. a. zijn brieven en dagboeken tot een biografie van de arme klerk die zich opwerkte, eerst tot steenrijk zakenman en vervolgens tot enfant terrible van de oudheidkunde. Schliemann was ook een talenwonder. In Amsterdam, waar hij de basis legde voor zijn carriere in zaken, zou hij in zes weken perfect Nederlands hebben geleerd. Toch spelde hij een van zijn adressen daar als Nieuwekijds Vorburgwall 60 (Reclam, Leipzig, geill., 464 blz.26,80; imp. Nilsson & Lamm, hierna: NL).

ERICH MARIA REMARQUE schreef met Im Westen nichts Neues (1929) 'het meest succesvolle Duitse anti-oorlogsboek', meent Barbel Schrader. Het is maar hoe je succes meet. In elk geval schreeuwde rechts moord en brand over Remarques 'monsterachtige belediging van het Duitse volk' en dwongen de nazi's een verbod af van de film ('joods prulwerk' - Goebbels) die naar de roman was gemaakt. In Der Fall Remarque ordent Schrader kranteknipsels over de Duitse en Oostenrijkse stampei rondom boek en film, aangevuld met het complete draaiboek (Reclam, 415 blz.23,85; NL).

DE BETREKKELIJKE waarde van Remarques 'succes' illustreert Erinnerungen deutschjudischer Frauen 1900-1990, merendeels niet eerder gepubliceerde brieven en autobiografische notities. Er zijn hartverscheurende stukken bij. Een tekst speelt in Nederland: een vluchtelinge beschrijft erin hoe ze in de oorlogsjaren met list en bedrog haar 'raszuivere joodse dochter' de status van half-arische wist te bezorgen (red. Andreas Lixl-Purcell; Reclam, geill., 459 blz.23,85; NL).

HET JAPANS kent twee woorden voor ik die voor vrouwen taboe zijn. Meisjes in Tokio willen met deze regel wel eens de hand lichten, maar op den duur passen ook zij zich aan. De taalkundige die dit heeft uitgezocht, is een van de dertien die in Von fremden Stimmen verslag uitbrengen over vrouwelijke taalgedrag in vooral nietwesterse culturen, van Mexico tot Java en van Kenia tot China (red. Susanne Gunthner / Helga Kotthoff; Suhrkamp, 369 blz.26,80; NL).

DUITSE ROMANS. Franziska Stalmanns Champagner und Kamillentee behandelt de naweeen van een echtscheiding, beleefd door een 39-jarige kinderloze doktersvrouw die haar man verliest aan een vruchtbare psychotherapeute van 29. Zo'n samenvatting doet het ergste vrezen, maar Stalmanns ik-figuur verwoordt haar emotionele verlamming en daarop volgende wedergeboorte met zoveel humor en overtuigingskracht dat de roman het soapniveau ver overstijgt (Piper, 230 blz.19,05; NL). De meermaals bekroonde Wolfgang Hilbig was, voordat hij beroepsschrijver werd, o. a. stoker en monteur in de DDR. Stoker en in zijn vrije tijd een schrijver die 'zwart werkt', is ook de ik-figuur van Eine Ubertragung. Een irritante roman. Zeker, Hilbig geeft met geraffineerde middelen een beklemmend beeld van een gedesorienteerd schrijversleven in een kille, onvrije maatschappij. Maar hij bedient zich van een proza, zo overgenuanceerd, dat het op je afkomt als een man met lood in zijn schoenen. Evenmin aan mij besteed is de extreme belangstelling van de verteller voor zijn eigen psychische processen (Fischer, 343 blz.25,05; NL). Voor de fans van Peter Handke vermeld ik de pocketuitgave van Die Wiederholung, door een van hen, niet door mij, geroemd als 'een taalmonument voor het verstrooide, verdreven, onderdrukte, staatloze volk der Slovenen' (Suhrkamp, 334 blz.- 26,80; NL).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden