null Beeld
Beeld

RecensieNederlandse literatuur

Heijmans slaat zijn ijsbijl door valse heroïek. Zijn verhaal, in de kou van het hooggebergte, is razend spannend

In een vernuftige roman boort Toine Heijmans naar de ziel van de bergbeklimmer.

Twee jaar geleden ging er een foto viraal waarop honderden bergbeklimmers in de rij stonden voor de top van de Mount Everest. Het was een prachtig en absurd beeld: de hoogste berg als toeristische attractie, de commercialisering van het extreme, de drang om iets groots en betekenisvols te doen die strandde in een file van duizenden die net zo bijzonder willen zijn als jij.

Het was ook een bedrieglijk beeld, want we zagen een strakblauwe lucht en kleurige jassen die fraai afstaken tegen de witte sneeuw, maar we zagen niet het gevaar, de bevriezingen, de hoogteziekte en de doden.

In Zuurstofschuld, de nieuwe roman van Toine Heijmans, staat klimmer Walter op de top van een berg in de Himalaya. Het is niet de Everest, de berg krijgt geen naam, maar is wel hoger dan achtduizend meter en bevindt zich in Nepal.

Walter is een veteraan, been there, done that, hij maakt een uitgebluste, gedeprimeerde indruk: “Gefeliciteerd met mezelf dan maar: ik, de fanaat, heb opnieuw het niets bereikt.”

Ondanks het sterke gevoel dat het allemaal niets betekent, dwingt zijn klim ieder mens tot het uiterste, dat maakt Heijmans ons in de eerste alinea meteen duidelijk: “die hele machinerie van tweehonderd botten en vijf vitale organen klappert en huivert als een overtuigd schip.” Zoiets zie je niet op een foto.

Walter zegt het zelf, de top is ‘het niets’

Een verhaal dat op de top begint, dat moet wel een verhaal zijn dat ons vertelt dat het niet om die top gaat. Levend terugkeren, dat is belangrijker. Walter zegt het zelf, de top is ‘het niets’. Maar wat beweegt deze oudere bergbeklimmer dan om toch zulke extreme omstandigheden op te zoeken? Daarover gaat deze roman. En daarvoor gaan we terug naar het begin van de expeditie, terug naar zijn jonge jaren.

Toine Heijmans Beeld Epa
Toine HeijmansBeeld Epa

Hij wordt gegrepen door het klimmen dankzij zijn vriend Lenny. Lenny is een hartelijke kerel, een fijn personage, maar niet direct iemand van wie je het klimmen zou willen leren. Hij is nogal roekeloos, impulsief, hij klimt technisch niet erg goed en bezit een flinke dosis doodsverachting. Met de bedachtzame en methodische Walter vormt deze Lenny een mooi koppel. Zuurstofschuld is dus ook een boek over vriendschap. Even vrees je dat het zo’n boek wordt over beproeving, heroïek, male bonding en extreme situaties als louterende ervaring. Maar nee. Toine Heijmans doet wat hij eerder in zijn succesvolle roman Op zee presteerde: hij breekt door de bovenlaag van vals sentiment heen, boort een diepere laag aan, een laag die al jaren in zijn brein lag te gisten.

Naast het verhaal over Walters klim naar de top en de vriendschap met Lenny, lezen we in Zuurstofschuld talloze historische verhalen over bergklimmers, mannen en vrouwen, van Toni Kurz die in 1936 stierf op de Eiger, hangend aan zijn eigen klimtouw, tot Alison Hargreaves, die in 1995 de Everest zonder extra zuurstof beklom (en stierf op de K2). Heijmans verweeft de geschiedenissen van deze klimmers met die van Walter: het lijkt losjes, bijna geïmproviseerd, maar het is vernuftig gedaan, de band met het verleden is op iedere klim voelbaar.

Uit iedere pagina blijkt een groot verlangen om tot de kern te komen

De top die Walter voor zijn laatste solotocht heeft uitgekozen moet, gezien de hoogte en het profiel, de Cho Oyu zijn. Dat is de berg waarop de bekende klimmer Ronald Naar stierf in 2011. Als Walter en Lenny op de noordwand van de Eiger in de problemen komen, klinkt het verhaal van Kurz als een echo langs de bergwand.

Al die bergen, al die klimmers, er zijn bibliotheken over volgeschreven en YouTube staat vol filmpjes. Heijmans weet dat heel goed en pretendeert daarom niet iets volledig origineels te vertellen, hij vertelt wel iets dat voor hemzelf overduidelijk noodzaak heeft.

Uit iedere pagina blijkt een grote kennis van het klimmen en een diep verlangen tot de kern te komen, al blijkt het de ui van Peer Gynt te zijn: je pelt steeds een laag af maar vindt geen kern, steeds een nieuwe laag. Dankzij zijn oprechtheid slaat Heijmans zijn ijsbijl door clichés en valse heroïek. De scènes in het hooggebergte, in de kou, de storm, de lawines, zijn ook nog eens razend spannend.

Proza dat ik in andere omstandigheden nogal gezwollen zou vinden, blijkt boven de zevenduizend meter volkomen overtuigend: “De barometer daalde angstaanjagend snel. Mijn hersencellen gingen andere verbindingen aan in deze luchtlaag, ze waren een onbetrouwbaar schakelbord. Maar wat ik voelde was zuiver. Alles was van een ongelooflijke zuiverheid, ook de ellende, de koppijn, het kotsen.” Dat is dit boek ook, van een grote zuiverheid.

null Beeld

Toine Heijmans
Zuurstofschuld
Pluim; 336 blz. € 22,50

Lees ook:

De zee boezemt me angst in, ik zou een waardeloze zeiler zijn

Ik lees over de zee in Toine Heijmans’ prachtig geschreven bundel ‘Marifoonberichten’. Heijmans is schrijver, journalist en fervent zeiler.

Een weg moet de Mount Everest nog toegankelijker maken

De drempel om de Mount Everest te beklimmen wordt weer wat verlaagd. Dat meldt The Kathmandu Post.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden