recensie

Heidi Benneckenstein vertelt hoe ze als kind gehersenspoeld werd als neo-nazi

Heidi Benneckenstein. Beeld Trouw

Heidi Benneckenstein geeft onthutsend beeld van rechtsextremistische elite.

Als zijn dochters als skingirls waren thuisgekomen, had vader Redeker dat niet leuk gevonden. Zijn opvatting van neo-nazisme ging dieper dan die van de kaalgeschoren jongeren die smijten met woorden als ‘Herrenvolk’ of ‘Polakken’. Liever zag hij zijn kinderen als politiek denkende soldaten, intellectuele tegenstanders van de multiculturele samenleving, de Europese Unie en de republiek Duitsland. Over de manier waarop zij vanaf haar jongste jaar gehersenspoeld werd als neo-nazi, schreef Redekers dochter Heidi Benneckenstein een boek: ‘Een Duits meisje. Mijn leven in een neonazifamilie’.

Juist de verschillen die Benneckenstein signaleert tussen neo-nazi’s maakt dit boek zo interessant. Over rechtsextremistische jongeren schrijft ze: “Ze waren niet gedisciplineerd, hadden geen idealen, geen moreel besef, waren niet betrokken, niet geïnteresseerd en debatteerden niet. Het merendeel bestond uit primitieve zuipnazi’s en hoe meer ik daarvan doordrongen raakte, hoe somberder ik werd. Je kunt nu eenmaal geen doelen verwezenlijken als niet alle neuzen dezelfde kant op staan.”

Nazi-literatuur

Jij bent niets, het volk is alles, had Benneckenstein zelf altijd geleerd. Haar jeugd was volledig gebaseerd op ideologie. Ze groeide op in een dorpje bij München, haar vader was douanebeambte en haar moeder, dochter van een rechter, was huisvrouw. De vrienden van haar ouders waren ambtenaren, tandartsen, uitgevers en bioboeren. Ze gaven tijdschriften uit, lazen nazi-literatuur. Zo blijkt ‘De waarheid over het dagboek van Anne Frank’, waarin de authenticiteit van het dagboek door een oud-SS’er betwist wordt, in deze kringen een ‘cultboek’. 

In de kelders van deze neo-nazi’s staan biografieën van nazi-kopstukken, werken van de Hitler-getrouwe schrijfster Agnes Miegel of uitgaven van Dieter Munier over het regermaniseren van ‘Oost-Pruisen’, delen van Polen en Rusland. Heidi werd door haar vader aangespoord om bij een schoolreisje naar Dachau kritische vragen te stellen over gaskamers die er ‘om documentatiedoeleinden’ pas na de oorlog zijn geplaatst. Vader Redeker: “Dan rijst vanzelf de vraag of die gaskamers er wel zijn geweest.”

De opvoeding van de kinderen is gericht op discipline, eer, gehoorzaamheid en vaderlandsliefde. Materialisme en consumentisme, meestal over een kam geschoren met Amerikaanse verdorvenheid, zijn uit den boze.

'Katholiek padvinderskamp'

In de zomer gaan de kinderen van deze intellectuele neonazi’s naar het geheime kamp van de Heimattreue Deutsche Jugend (HDJ). Benneckenstein beschrijft een wereld waarvan je je bijna niet kunt voorstellen dat die in de jaren negentig en nul - en volgens haar zelfs tot op de dag van vandaag - nog bestaat. Als vijfjarig kind werd Heidi voor het eerst naar een HDJ-kamp gestuurd. Als een buitenstaander zou vragen waar ze van was, moest ze iets antwoorden over een ‘katholiek padvinderskamp’. In werkelijkheid worden de kinderen militaristisch getraind om hun bedden strak op te maken, marcheren ze door de bossen, spreken elkaar aan met ‘Kameraard’ of ‘Heil dir’, krijgen voordrachten bij het kampvuur over rassenleer, ‘de biologische grondslagen van de wereldbeschouwing’ en oud-Germaans runenschrift. 

Een Duits meisje cover. Beeld Trouw

Ook bekijken de kinderen de nazi-propgandafilm ‘Der ewige Jude’. Ze hebben geleerd zich te verstoppen voor de politie, maar worden soms onder een vals voorwendsel van politiedreiging uit bed gejaagd, het donkere bos in, om terug bij het kampvuur een afgehakte varkenskop op een staak aan te treffen. Kinderen zouden er hard van worden. In 2009 verbood de Duitse regering de Bund Heimattreue Jugend die deze kampen organiseerde, maar Benneckenstein is ervan overtuigd dat ze op een andere manier worden voortgezet. “Wij moesten systematisch worden opgevoed om deel uit te maken van een bruine elite, die op de dag van de machtsovername de leiding van het Vierde Rijk op zich kon nemen.”

Voor Benneckenstein liep het anders. Samen met haar man, eveneens voormalig neo-nazi, stapte zij eruit. Met haar vader heeft ze gebroken, net als met vrijwel al haar oude vrienden. Dat ze de woede over haar liefdeloze opvoeding nog niet overwonnen heeft, maakt haar beschrijvingen vaak bitter. Maar Benneckenstein probeert haar opvoeding in een rechtsextremistische bubbel ook in een groter kader te plaatsen van terreur, fake news en behoefte aan sterke leiders. Daarin slaagt ze soms goed, soms blijven haar analyses ook wat vaag. Bewondering wekt bovenal haar lef om haar verborgen verleden aan de wereld te openbaren.

Oordeel: Woede is nog voelbaar, haar openheid wekt bewondering.

Heidi Benneckenstein
Een Duits meisje
De Arbeiderspers;
219 blz. € 19,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden