Reportage Theater

Heel Nederland is één groot Zoetermeer, vinden deze drie heren

Op stap met Marcel van Roosmalen, Jan Dirk van den Burg en Roelof de Vries in Tiel waar ze met een theatershow de inwoners een spiegel willen voorhouden. Van Roosmalen: “Wat wij de mensen in de zaal willen laten zien is: jullie zijn niet bijzonder, dit is geen bijzondere stad. Je hebt hooguit het geluk van een mooie stadskern of zoiets.” Beeld Koen Verheijden

Wat karakteriseert Nederland? Presentator Roelof de Vries, schrijver Marcel van Roosmalen en fotograaf Jan Dirk van der Burg peilen de volksaard en ontdekken boeddhabeelden in de tuin, kliko’s netjes op een rijtje en een Vietnamese-loempiakraam op het plein. De Nederlander bestaat wél.

De Zaankanter? Die is lomp, niet bepaald hartelijk en heeft geen humor.” Marcel van Roosmalen, NRC- en NPO1-columnist, is twee jaar geleden van Amsterdam naar Wormer verhuisd. Als een antropoloog ontleedt hij in zijn columns het leven en wezen van de Zaankanters. En dat valt hem niet mee.

“Maar ja, zijn er ergens anders wel hartelijke streken in Nederland?”, vraagt hij somber aan radiopresentator Roelof de Vries? “Jawel hoor”, zegt die opgewekt. “Friesland.” Van Roosmalen: “Daar kom je zelf vandaan. Nou, ik ben nu al een tijdje op pad met deze hartelijkheid. Ik weet genoeg.”

De Vries en Van Roosmalen zitten zaterdagmiddag in de auto op weg naar Tiel. Daar staan ze ’s avonds in de Agnietenhof met de try-out ‘Dit is Tiel’. Het komende halfjaar reizen ze het hele land door om in allerlei steden en dorpen de Nederlandse volksaard te peilen en de inwoners een spiegel voor te houden. Van Roosmalen geeft alle steden zijn zwartgallige Zaankanter-­behandeling, De Vries houdt als presentator de stemming erin.

De derde op het toneel is Jan Dirk van der Burg, Fotograaf des Vaderlands, die onderzoekt hoe Nederland eruit ziet. Hij is de hele dag al in Tiel om foto’s te maken, die in de voorstelling een rol zullen spelen. Alle drie hebben ze een fascinatie voor gewone mensen, voor volkscultuur en voor het menselijk tekort. Daar gaan ze vanavond de Tielenaren mee confronteren.

‘Dit is Nederland’ heet hun theatertour. Aan het einde van de reeks hopen ze te kunnen zeggen wat typisch Hollands is. Tot nu toe worden ze bevestigd in wat ze al wisten, vinden De Vries en Van Roosmalen. Nederland in drie woorden? Van Roosmalen: “Nederland is klein.” De Vries: “Uniformer dan gedacht.”

Schrijver Marcel van Roosmalen in gesprek met een gewone Nederlander in Tiel. Beeld Koen Verheijden

Applaudisseren voor Ankeveen

Dat laatste is meestal niet wat inwoners van een stad of dorp willen horen. Van Roosmalen: “We zijn nu al in Wormer, Goor, Delft, Ankeveen en Woerden geweest. Overal zijn ze trots op hun plaats. In Ankeveen gingen ze zelfs klappen voor Ankeveen. Applaudisseren voor Ankeveen, daar begrijp ik niets van.” De Vries: “En waarom is Ankeveen volgens de inwoners dan zo anders dan buurgemeente Kortenhoef? Dat is een gevoel, zeggen ze. In elke plaats vinden ze de buren anders. En overal dichten ze zichzelf de goede eigenschappen toe: open, betrokken, eerlijk, het hart op de tong.”

Van Roosmalen: “Wat wij de mensen in de zaal willen laten zien is: jullie zijn niet bijzonder, dit is geen bijzondere stad. Je hebt hooguit het geluk van een mooie stadskern of zoiets.”

De Vries: “Ik vind het een fijne conclusie dat iedereen meer op elkaar lijkt dan gedacht.” Van Roosmalen: “Dat weet ik niet, hoor.” De Vries: “Jij wil graag bijzonder zijn, maar ik hoef dat niet. Ik vind het hoopvol dat de verschillen minder groot zijn dan we denken. Ondanks die kloof tussen hoog- en laagopgeleid en zwart en wit.” Van Roosmalen: “Helaas zijn we drie witte mannen. Maar we hopen dat alle allochtonen willen komen. Dit is de perfecte inburgeringscursus.”

We naderen Tiel. De heren hebben hun huiswerk gedaan. Daar ligt het voetbalveld waar Simon Tahamata in de jeugd speelde, wijzen ze. Als we binnen de bebouwde kom zijn, zegt Van Roosmalen: “En hier zie je het gehavende gebit dat Tiel heet. Dit is allemaal naoorlogs, hè. Het heeft hier in de oorlog zwaar onder vuur gelegen. Tiel is het Raqqa van Gelderland.” Even later: “Je hebt hier veel jeugdbendes. Veel Molukse jongens ook.”

Roelof de Vries en Marcel van Roosmalen verwaardigen Tiel met een bezoek. Beeld Koen Verheijden

Dit is Nederland gaat 19 oktober in première in Stadstheater Zoetermeer. Daarna volgt een tournee tot en met 16 februari. info. www.ditisnederland.com

Mistroostige observaties

Ze boffen. Op de Markt van Tiel is in de miezerregen het Smartlappenfestival gaande. Talloze bont uitgedoste zestigers en zeventigers aan lange tafels zingen met de handjes in de lucht. Van Roosmalen begeeft zich snel door de stad en eindigt in een café om twee columns over Tiel te schrijven die hij vanavond zal voorlezen. Columns, waarin hij de inwoners op vriendelijke wijze zal beledigen met mistroostige observaties. Over de snackbar met twee Egyptenaren achter de bar en plastic stoeltjes voor de deur, over de lokale kermiskoek en over Jochem van Gelder, die hier vandaan komt. “Tiel is niet het hoogtepunt van de tournee”, zal hij de zaal voorhouden. “En dan druk ik me nog zachtjes uit.”

Van der Burg staat met een grote grijns op het gezicht naar de dansende menigte te kijken. Hij fotografeert al vijftien jaar het doodgewone Nederland. “Nederland in drie woorden? Dan zeg ik: Een Vietnamese loempiakraam. In elke plaats heb je wel een groot plein waar zo’n witte kraam staat.”

In tegenstelling tot Van Roosmalen wordt hij heel blij van het gewone in Nederland. “Of we nou in Tiel, Geldermalsen of Woerden zijn, het lijkt allemaal op Zoetermeer, de plaats waar ik vandaan kom. Zeventig procent van Nederland woont in dat soort plaatsen. Het containerbegrip is burgerlijk leven. Mensen zoeken nu eenmaal een prettige woonomgeving en dan krijg je dit: parkeren in de voortuin, kliko’s keurig op een rijtje, bordjes met HOME in de vensterbank. Ik vind dat heerlijk.”

Tielenaren kijken de kat uit de boom, was de waarschuwing vooraf. Maar dat valt tijdens de voorstelling best mee. Ze laten zich met plezier door Van Roosmalen beledigen en lachen om de eindeloze reeks boeddhabeelden en palmbomen die Van der Burg in Tiel heeft opgespoord. Hoe scoort Tiel als Nederlandse stad? Boven of onder het Nieuw Apeldoorns Peil? Apeldoorn is immers volgens onderzoekers de meest gemiddelde stad van Nederland. Het antwoord bepalen de bezoekers zelf. Middels een app beantwoorden ze vragen, zoals welke muziek men wil op zijn uitvaart en hoe vaak men seks heeft per maand. Ook testen ze elke voorstelling hoe snel je een pizza kunt laten bezorgen. De gemiddelde levertijd is 22 minuten. Die uit Tiel doet er langer over. Als de bezorger onder applaus de zaal binnenkomt met pizzadoos, reageert hij oer-Hollands: “Wat heb ik nou aan mijn fiets hangen!” Punten erbij.

Op het podium schuiven plaatselijke beroemdheden aan: burgemeester Hans Beenakker en Mister Tiel Henk Driessen. Ze zijn het eens over Tiel: “Je moet wel even doorvragen als je iets positiefs over Tiel wil horen”, vat de burgemeester het samen. Ze vinden allebei dat Tiel wordt ondergewaardeerd door de rest van Nederland. Conclusie: Tiel scoort 94 punten, net iets onder de 100 van Apeldoorn. Lekker gemiddeld.

Hun onderzoek naar Nederland is nog lang niet afgelopen, maar de drie concluderen al dat Máxima ongelijk had toen ze zei: de Nederlander bestaat niet. Er is wel degelijk een grootste gemene deler aan te wijzen. De Vries: “De Nederlander is gewoon. En daar is niets mis mee.”

Lees ook:

Als een dagboek zonder slotje

Boodschappen doen, wachten, even twitteren. Doodnormale dingen, tot ze gedrukt worden. Fotograaf Jan Dirk van der Burg maakte bundels van Nederlanderse twitteraars.

Het leven van Theo Janssen mist helaas elke spanning of conflict

Marcel van Roosmalen schreef het boek ‘Theo Janssen - Op pad met de dikke prins’ over Vitesse-speler Theo Janssen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden