Steun

Heel creatief, een online opera en pianoles via Zoom, maar zonder extra steun dooft het culturele leven uit

Het Scapino Ballet in Rotterdam.Beeld ANP

Overleeft de culturele sector de coronacrisis, ook op lange termijn? Alleen met extra tijd, geld en experimenteerruimte, zegt een bezorgde Raad voor Cultuur.

Muziekleraren geven les via Zoom. Theatergebouwen zijn coronaproof ingericht met pijlen en spatschermen. Opera's en dansvoorstellingen gaan online in première. De culturele sector heeft al veel creatieve oplossingen bedacht sinds de eerste lockdown in maart. Maar voor de lange termijn is dat niet genoeg, zegt de Raad voor Cultuur in een advies aan minister Van Engelshoven. Er moet extra steun komen, anders dooft het culturele leven uit.

De raad pleit voor een verlenging van de subsidieperiode met bijvoorbeeld twee jaar. Voor de instellingen uit de zogeheten Basisinfrastructuur (BIS) loopt die periode nu tot 2024, dat zou 2026 kunnen worden. Zo krijgen zij de tijd om zich aan te passen aan steeds weer nieuwe situaties. Kan een grote internationale expositie niet doorgaan, dan kan bijvoorbeeld een nieuwe tentoonstelling met lokale jonge kunstenaars worden bedacht.

Een sterk cultureel leven

Extra geld blijft nodig, ook na de twee steunpakketten die de minister al voor de cultuur heeft vrijgemaakt. Het regeringsbeleid was de afgelopen jaren steeds meer gericht op de eigen inkomsten van musea en theatermakers. Nu die wegvallen omdat het publiek thuis moet blijven, blijkt hoezeer dat beleid knelt. Een concreet bedrag noemt de raad niet, “maar we doen wel een dringende oproep om de steun door te zetten", zegt raadsvoorzitter Marijke van Hees. “We zijn hoopvol, want deze regering heeft laten zien een sterk cultureel leven belangrijk te vinden.”

Van vitaal belang is ook dat de hele sector ‘ – de grote instellingen én de zzp’ers – ruimte krijgen om te experimenteren. Daartoe moeten ‘Field Labs’ worden ingesteld. Een fieldlab is een methode om met korte, intensieve projecten oplossingen te bedenken, die breed kunnen worden toegepast. “Zodat niet iedereen zelf het wiel hoeft uit te vinden", zegt Van Hees.

Verdienmodellen

Zo wordt er nu al driftig geëxperimenteerd met digitale podia, livestreams en hybride vormen, waarbij een deel van het publiek in de zaal zit en een ander deel thuis achter de laptop. Maar veel geld wordt daar nog niet mee verdiend. Er moeten dus nieuwe verdienmodellen en ticketverkoopsystemen komen.

Ook moeten de fieldlabs op zoek naar flexibele vormen: wat te doen als een voorstelling daags voor de première toch niet voor fysiek publiek mag worden gespeeld? Kunnen artiesten en kunstenaars hun artistieke inhoud op nieuwe manieren aanbieden? Deze tijd vraagt om een ‘hybride kunstenaarschap’, stelt de raad.

Virus- én toekomstbestendig

De inrichting van ruimtes en gebouwen moet ook op de schop: hoe maak je ze virus- én toekomstbestendig? Want met een vaccin is de culturele sector nog echt niet uit het slop, zegt Van Hees. “We zien het culturele leven van vóór corona niet zomaar terugkomen. Je weet bijvoorbeeld niet of mensen zich gauw weer veilig voelen met veel anderen mensen in dezelfde ruimte.”

Dat de cultuur versterkt moet worden, staat volgens de raad buiten kijf. En niet alleen voor de werkers in deze sector. Het wegvallen van een cultureel aanbod heeft een negatieve invloed op onder meer de sociale cohesie en de mentale gezondheid. Van Hees: “Het is ongelooflijk eenzaam om alleen maar thuis te zitten. We missen het plezier van de live ontmoeting in het theater of het museum, de troost, het gevoel van wakker worden.”

Ook als het mag gaan niet alle theaters weer open 

Het is nog even afwachten, maar als premier Rutte dinsdagavond inderdaad aankondigt dat de theaters vanaf donderdag weer open mogen voor een beperkt aantal bezoekers, gaan toch niet overal de deuren weer van het slot. Diverse theaters en schouwburgen blijven langer dicht.

Het Internationaal Theater Amsterdam blijft in ieder geval dicht tot 6 december. De première van ‘Romeo en Julia’, die voor morgen op het programma stond, krijgt voorlopig ook geen nieuwe datum, zegt hoofd communicatie Femke de Veer. “We moeten een heel nieuwe planning maken voor het voorjaar. Het is voor ons niet haalbaar om voor dertig mensen te spelen. We wachten dus af wanneer dat weer kan.” Ook het Wilminktheater in Enschede blijft tot 6 december dicht en onder andere het Theater aan het Vrijthof in Maastricht en het DeLaMar Theater in Amsterdam blijven zelfs tot het eind van het jaar gesloten.

Bij de branchevereniging van podia VSCD merken ze dat theaters het steeds lastiger vinden om mee te bewegen met de coronamaatregelen en voorstellingen eindeloos te verplaatsen. “Voor de medewerkers is dat zwaar”, zegt woordvoerder Esther den Breejen. Toch verwacht ze dat 60 procent van de theaters meteen weer opengaat wanneer dat mag. “We hebben onlangs een peiling gehouden en daaruit bleek dat een kleine meerderheid hoe dan ook open wil, desnoods voor dertig mensen of met een aangepast programma.” De drang om er voor het publiek te zijn is groot, zegt ze.

Dat beaamt Cees Debets, directeur van het Nationale Theater in Den Haag. “We pakken alle mogelijkheden die het kabinet ons laat. Er is nog maar weinig ruimte om elkaar te ontmoeten, om mensen een andere blik te bieden. Wij willen dat blijven faciliteren. We doen het ook voor de sector. Als wij dichtgaan, zijn heel veel mensen die niet in dienst zijn, verstoken van werk.” Volgens Debets is het beter open te blijven, al is het financieel bijzonder zwaar. “Met een stationair draaiende motor kun je gas geven zodra het weer kan.”

Geld vooral voor makers

Vooral makers en artiesten moeten profiteren van het al eerder beloofde tweede steunpakket van 482 miljoen euro, schreef minister Van Engelshoven maandag aan de Tweede Kamer. Het is de verantwoordelijkheid van de gesubsidieerde instellingen om deze makers werk te geven. Naast de 482 miljoen is ook 40 miljoen extra uitgetrokken voor vrije theaterproducenten.

Lees ook:

Moet je straks gevaccineerd zijn om een concert te kunnen bezoeken? Organisaties zien er wel wat in

De Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals pleit voor een toegangsbewijs op basis van een vaccinatie. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden