Hans Teeuwen in 2016 op Lowlands.

Cabaret

Heeft Hans Teeuwen de giftige angel nog om te verwarren en verrassen?

Hans Teeuwen in 2016 op Lowlands.Beeld ANP Kippa

Hans Teeuwen ontregelt, choqueert en is een voorbeeld voor velen. Niet voor niets was zijn nieuwe show in razend tempo vrijwel helemaal uitverkocht. Is de cabaretier nog steeds dat fenomeen van 20 jaar geleden?

Tijdens het WK voetbal voor vrouwen van 2019 stuurt Hans Teeuwen een filmpje de wereld in waarin hij de ‘Oranje Leeuwinnen’ een steuntje in de rug lijkt te geven. “Het niveau is misschien een beetje lager en de balcirculatie flink wat trager, maar potverdomme mensen, ze staan er toch maar mooi. Dus hou eens op met zeiken en je hele mi­sogyne zooi.”

Dan zoomt de camera uit en blijkt hij een stropdas en een kort jurkje te dragen, met laag uitgesneden decolleté. Carnavalesk zingt hij: “Want wij gaan wijvenvoetbal kijken, lachen man, lachen man, hoi hoi hoi. Wijvenvoetbal kijken, rennen, rennen, rennen, rennen met je kut.”

Het is Teeuwen ten voeten uit, hij zet de kijker op het verkeerde been en buigt een morele boodschap honderdtachtig graden om. De afgelopen jaren was hij voor het grote publiek enkel te zien in dit soort korte filmpjes, geheel vrij en op eigen wijze reagerend op de actualiteit. Verder geniet hij vooral van de opvoeding van zijn dochtertje. Maar vanaf morgen is de 53-jarige cabaretier na vier jaar afwezigheid terug in de theaters met ‘Nou Lekker Dan’.

Het Nederlandse publiek kijkt nog steeds reikhalzend naar hem uit. De show, onder andere over ‘nat vlees’, ‘gedupeerde vrijwilligers’ en ‘medium Gonnie’, was in een mum van tijd vrijwel helemaal uitverkocht. Alleen voor de grande finale in november in de Afas Live zijn nog kaarten. Het is alweer zijn achtste solovoorstelling in zijn bijna 30-jarige carrière. Is hij nog steeds het fenomeen dat het Nederlandse cabaret op zijn grondvesten deed schudden?

Auto-ongeluk

Begin jaren negentig bestormt Teeuwen de theaters als deel van een veelbelovend Brabants duo. Samen met Roland Smeenk wint hij in 1991 het Camerettenfestival. Maar exact een jaar later krijgen ze als ze naar huis rijden van een try-out een auto-ongeluk. Teeuwen komt er met gekneusde ribben van af. Smeenk overleeft het niet.

Teeuwen zegt jaren later niet te weten hoe het overlijden van Smeenk hem heeft veranderd. Het zal hem wellicht nog meer richting het absurdisme hebben gedreven. Zo stelt hij in 2007 in ‘College Tour’: “Het is een totaal absurde toestand waar we in zitten. We hebben geen idee waarom we hier zijn. Geen idee wat hiervoor was. Geen idee wat hierna komt. We weten alleen dat we doodgaan. En dat het [leven] ook helemaal niet zo leuk is.”

Teeuwen denkt aan stoppen. Drie maanden lang ligt hij vooral in bed. Dan besluit hij toch een programma te maken. Solo. In 1994 debuteert hij op daverende wijze met ‘Hard en Zielig’. “Zoiets kenden we helemaal niet in Nederland”, zegt cabarethistoricus Frank Verhallen. “Hans zocht de randen op, was gevaarlijk, beangstigend, absurdistisch.”

Verhallen, indertijd theaterdirecteur in Den Bosch: “Hij manoeuvreerde mensen in het publiek in ongemakkelijke posities door ze uitdagende vragen over seksuele voorkeuren te stellen. En dan juist doorgaan, hè, tot vervelens toe, ook als ze in huilen uitbarsten. Ja, dat heb ik echt zien gebeuren.”

Het doet Verhallen denken aan het boek ‘American Psycho’ van Bret Easton Ellis over seriemoordenaar Patrick Bateman. “Een man die prima functioneert in de maatschappij, gewoon meedraait, maar ondertussen de meest verschrikkelijke dingen doet. Waarvan mensen op het journaal zeggen: dat had ik nooit achter mijn buurman gezocht. Hans Teeuwen laat allemaal van zulke buurmannen zien.”

Zoals de man die zijn beeldschone vriendin op vakantie als blijk van waardering een vork in haar oogbal prikt. “Nou, toen had je d’r eens moeten hóren zeg, haha! Daar begreep ze helemaal niets van!” Of een fervent paardenliefhebber die zijn paard in de hoek van de stal drijft en wurgt. Maar, zegt hij erbij, hij wil zich distantiëren van mensen ‘die het dode paard in de reet willen neuken’: “Daar houd ik niet van. Dat heeft met sport helemaal niks te maken.”

Improvisatiestukje

Cabaretier Jennifer Evenhuis speelde in 2006 en 2007 bij het Amsterdamse stand-upcollectief Comedytrain, waar haar grote inspiratiebron Hans Teeuwen vanaf het begin in de jaren negentig nauw bij betrokken was. “Als ik met hem praatte na een show, werd het al heel snel een gek gesprek, dat was heel leuk, een improvisatiestukje.” Ze grinnikt. “En dan had hij het vaak over anussen.”

“Hij vindt het leuk om te choqueren, heel serieus op anussen in te gaan. Bij veel cabaretiers denk ik: had je hier niet iets verder over kunnen doordenken? Bij hem gaat het zo ver en alle kanten op. Hij volgt zijn eigen gekte en donkere kant en is totaal niet bezig met of iets wel of niet kan. Hij gaat helemaal op in het absurdisme.”

Meestal improviseert Teeuwen thuis op bed of in bad. Daarna test hij wat hij heeft bedacht aan de telefoon uit op vrienden, zoals schrijver Theodor Holman in De Groene Amsterdammer vertelt: “Hij luistert niet alleen of je lacht, maar ook waar je lacht. Hij wil dat jouw lach precies komt op het moment dat hij dat wil. Hij toetst zijn conferences niet alleen op jou, maar op zijn hele vriendenkring.”

Zijn huis is jarenlang een zoete inval van kunstenaars, schrijvers, muzikanten, zoals Theo van Gogh, Gijs van de Westelaken, Diederik Ebbinge en Benjamin Herman. Teeuwen omringt zich graag met intellectuele vrienden met wie hij over elk onderwerp kan sparren en discussiëren.

“De laatste jaren is het wat minder druk bij hem thuis, omdat hij nu ook een dochter heeft”, zegt Benjamin Herman, bandleider en altsaxofonist van New Cool Collective. “Maar hij is altijd heel gul en gastvrij. Hans is niet zo anders naast het podium. Zijn hoofd werkt zo snel, de hele dag is hij grappig. Het is bijzonder om bij dat hoofd in de buurt te zijn. Eigenlijk ongelofelijk dat je de hele tijd aanstaat, dat lijkt me best lastig ook.”

Zijn grote voorbeeld: Andy Kaufman

Teeuwens grootste voorbeeld, naast slapstick-iconen als Charlie Chaplin en Buster Keaton, is misschien wel Andy Kaufman. De Amerikaanse cultkomiek ontregelt en tergt in de jaren zeventig en tachtig zijn publiek door agressief te worstelen met vrouwen, een kwartier als een wassenbeeld van Madame Tussauds in het niets te staren of het boek ‘The Great Gatsby’ voor te lezen. Zelfs van de zeldzame vorm van longkanker, waar hij in 1984 aan overlijdt, denken fans aanvankelijk dat het allemaal bij de grap hoort.

Teeuwen noemt in College Tour geëngageerd cabaret saai en lelijk. “Het is leuk om amoreel te zijn. Als je al idealistische motieven hebt, en denkt de mensen te moeten verheffen, dan is het allerhoogste wat je kunt bereiken mensen ontregelen, zodat ze weer opnieuw moeten nadenken.”

Maar na de moord op Theo van Gogh in 2004, een van zijn beste vrienden, voelt hij toch dat hij enig engagement móet ventileren. Over de vrijheid van meningsuiting. Denk aan zijn gesprek met de Meiden van Halal. De grens ligt volgens Teeuwen bij geweld, verder mag alles gezegd worden. En dat is van cruciaal belang, vindt hij. “De absolute waarheid van een godsdienst of dictator schreeuwt erom geridiculiseerd en belachelijk gemaakt te worden.”

De dood van Van Gogh hakt er flink in bij Teeuwen. Hij zegt even klaar te zijn met cabaret. Daarna verschijnt hij zeven jaar niet als cabaretier op het Nederlandse toneel.

Teeuwen raakt gegrepen door Frank Sinatra, door zijn teksten, zijn ogenschijnlijk achteloze ritme. Samen met onder anderen saxofonist Herman vormt hij Hans Teeuwen en The Painkillers, ze maken drie platen. Herman noemt Teeuwen een ‘retemuzikale gast’. “Hij kan heel aardig pianospelen, zingt zuiver. Maar hij is wel lui op dat gebied, zo werken zijn hersenen nu eenmaal, die raken snel verveeld.”

Humor en muziek moeten strikt gescheiden blijven

Aanvankelijk wil Teeuwen tijdens optredens niet eens praten tussen de nummers door. Humor en muziek moeten strikt gescheiden blijven. Maar langzamerhand raakt hij er weer aan toe, mede aangespoord door Herman. “Als hij een grap maakte, dan ontspande de sfeer in de zaal. Daarna begon hij ook weer dialogen te voeren met het publiek.

“Cabaretier zijn is wel echt een raar beroep. Je speelt in je eentje ik weet niet hoeveel voorstellingen, elke avond zeg je dezelfde tekst op. En Hans is een onwijze perfectionist, hij bespreekt de show altijd nog na. Ik geef het je te doen. Als muzikant in een band zeg je: nou, dat was leuk! Wie weet er nog een goeie mop? Ik denk ook dat Hans dat er zo leuk aan vond met ons.”

Vanaf 2012 treedt hij weer op met ‘Spiksplinter’ en ‘Echte Rancune’ (2016). Maar de voorstellingen worden gematigd ontvangen. “Het voelde als: Hans Teeuwen speelt Hans Teeuwen”, zegt Verhallen. “Nog steeds zag ik die fascinerende theatermaker, maar de giftige angel was eruit. Misschien is het ook gewenning, hoor, je kent zijn stijl. Hij is niet voor niks naar Engeland gegaan voor shows, daar kende niemand hem, daar kon hij weer verwarren en verrassen. Mij kon hij moeilijk meer ontregelen.”

Verhallen hoopt dat Teeuwen ook in 2021 blijft toeren met zijn nieuwe voorstelling. “Ik gun hem een prachtige show, maar waar ik bang voor ben is dat hij ‘Nou Lekker Dan’ maar kort zal spelen, met een snel toertje langs de grote zalen. Je materiaal wordt sterker, als je twee jaar toert en schaaft en spart met mensen.”

Alleen dán kan Teeuwen zijn oude niveau evenaren, zegt Verhallen. “Zijn eerste shows waren ontluisterend, magnifiek theater, die zullen ook nog over honderd jaar in de cabaretgeschiedenis genoemd worden.”

Lees ook: 

De cabaretier is net een sekswerker volgens Stefano Keizers

Rebels cabaret maken: velen proberen het, maar vrijwel niemand slaagt er ook echt in. Toch is het Stefano Keizers nu al voor de tweede keer op rij gelukt.

Hans Teeuwen begint online community

‘Er staat iets groots te gebeuren, dames en heren. En ú kunt op rij 1 zitten.’ Zo kondigt Hans Teeuwen zijn nieuwe initiatief aan: het onlineplatform Hans Teeuwen World.

Beeld ANP Kippa
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden