TAAL

Heeft elke taaluiting een echte betekenis, los van bedoeling of interpretatie?

Vorige keer schreef ik dat de betekenis van een taaluiting in elk geval in de praktijk niet gelegen is in de bedoeling van de spreker of schrijver, maar eerder in de interpretatie van de luisteraar of lezer. Zeker als je de uitwerking van een taaluiting ook tot de betekenis rekent (waar goede redenen voor zijn), moet je constateren dat de betekenis van taaluitingen per waarnemer kan verschillen.

In discussies over de betekenis van taaluitingen zie je mensen vaak vluchten naar de gedachte dat de taaluiting een soort ‘echte’ betekenis heeft, die losstaat van bedoeling of interpretatie (‘Alles goed en wel, maar wat stáát er nou eigenlijk?’). Maar ook daar zitten allerlei haken en ogen aan.

Een simpele uiting als ‘Het is warm’ heeft in de zomer een andere betekenis dan in de winter. Ook zal deze uiting in Lapland bij geheel andere temperaturen gebezigd worden dan in de Sahara. De betekenis van ‘Het is warm’ is dus niet zozeer afhankelijk van wie het zegt of wie het hoort, maar ook nog van wanneer het gezegd wordt en waar. Met andere woorden: de betekenis van taaluitingen is afhankelijk van de context.

Het wordt zo steeds moeilijker om de stelling overeind te houden dat elke uiting één vaste, ware betekenis heeft. Het lijkt er meer op dat wij voortdurend bezig zijn met wat in de vakdidactiek ‘betekenisonderhandeling’ heet. In het onderwijs is dat gekoppeld aan het leren (bijvoorbeeld het leren van woordjes), maar betekenisonderhandeling is iets waar wij een groot deel van ons aardse bestaan aan besteden. Wij zijn op aarde om het met elkaar eens te worden over betekenis.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal

Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden