TaalPeter-Arno Coppen

Hebben ‘wij’ de Tachtigjarige Oorlog wel echt gewonnen?

Een van de vorige afleveringen van deze rubriek had als titel ‘Waarom ergeren we ons aan opstarten?’. Een lezer wordt daar een beetje boos over. Hij schrijft: “Het is niet duidelijk of u denkt dat ik mij ook aan het onderwerp erger. Ik doe dat namelijk niet. Maar ik erger mij wel aan de niet te substantiëren suggestie dat ik dat zou doen. De suggestie dat u mij kent en weet waar ik mij aan erger.”

Hij vertelt daarbij dat er in het ­Bahasa Indonesia een onderscheid gemaakt wordt tussen twee woorden voor ‘wij’: je hebt kita voor het zogeheten inclusieve ‘wij’ (waarbij ook de aangesprokene betrokken is) en kami voor het exclusieve ‘wij’ (de spreker en een groep die de aangesprokene uitsluit). Naar zijn idee had zijn ­ergernis voorkomen kunnen worden als ik dan het exclusieve ‘wij’ had gebruikt.

Een derde soort wij

Het is inderdaad juist dat het ­Nederlands geen onderscheid maakt tussen het inclusieve en het exclusieve ‘wij’, maar het ‘we’ dat ik gebruikte, is nog van een derde soort: het ­betreft het ‘generieke wij’. Dat kan ik misschien het best illustreren met een voorbeeld uit de geschiedenis.

Wat betekent het als je zegt dat ‘Wij de Tachtigjarige Oorlog gewonnen hebben?’ Het is duidelijk dat geen enkele nu nog levende aangesprokene daar een aandeel in gehad heeft, en ook is het onmogelijk dat de spreker zelf meegevochten heeft. Het is dus geen inclusief of exclusief ‘wij’. Het is eerder zo dat ‘wij’ verwijst naar een of andere culturele ­gemeenschap waar de spreker en ­anderen mee verbonden geacht worden.

Daar kun je dan wel nog een verschil tussen inclusieve en exclusieve betekenis in zien. Zo zal de uitspraak op een Spaans congres eerder een ­exclusieve betekenis hebben, terwijl in een meer patriottische omgeving de inclusieve betekenis zal overheersen.

We hoeven ons het generieke ‘we’ dus niet persoonlijk aan te trekken.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden