Review

Hart en ziel voor een strijdbaar spiritueel Europa

Bij een ontmoeting in 1990 van een kerkelijke delegatie uit Nederland met de toenmalige voorzitter van de Europese commissie vroeg Delors ons er aan mee te werken dat Europa een ziel zou krijgen; Europa moest meer worden dan alleen een politiek en economisch verband.

D.C. Mulder

Edy Korthals Altes heeft in zijn boek Heart and Soul for Europe die uitdaging aangenomen. Zijn grote bezorgdheid had hij eerder getoond toen hij in 1986 aftrad als ambassadeur van Nederland in Spanje omdat hij zich niet kon verenigen met het kernwapenbeleid van de Nederlandse regering en met de idee van de 'wederzijds gegarandeerde vernietiging' als manier om de vrede te behouden tussen oost en west. Daartegenover stelde hij de idee van de 'wederzijds gegarandeerde veiligheid'.

In Heart and Soul for Europe beschrijft Korthals Altes drie bedreigingen voor de toekomst der mensheid: de wapenwedloop, de vernietiging van het milieu en het sociale conflict tussen rijk en arm. Niets nieuws, maar het grijpt de lezer toch weer bij de keel wanneer ze zo duidelijk worden geformuleerd. Voor Europa had er nog aan toegevoegd kunnen worden de dreiging van doorgeslagen nationalisme, en wereldwijd de dreiging van godsdienstig fanatisme.

De schrijver meent ook een diepste oorzaak te kunnen aantonen van de impasse waarin Europa - en met Europa de hele wereld - is geraakt, namelijk het verlies van het normbesef. Men kan zeker nog andere oorzaken van de impasse aanwijzen, de haast catastrofale groei van de wereldbevolking om er één te noemen. Maar het verlies van besef van normen en waarden is ongetwijfeld een van de belangrijkste oorzaken. De schrijver is echter geen doemdenker. Juist omdat hij meent de oorzaak van de impasse te kennen, wijst hij ook een uitweg. De bedreigingen van een steeds dichterbij komende toekomst kunnen worden bestreden door hernieuwing van spiritualiteit. Vandaar de ondertitel An essay on Spiritual Renewal. In deze hernieuwing kunnen de christelijke kerken een belangrijke rol spelen. Maar ook andere religies, vandaar dat Korthals Altes pleit voor interreligieuze dialoog en samenwerking. Als een van de voorzitters van de Wereldconferentie voor religie en vrede is hij daar nauw bij betrokken.

Tegen het eind van zijn boek geeft de schrijver aan hoe de idee van een nieuwe spiritualiteit handen en voeten kan krijgen in de harde werkelijkheid van vandaag en morgen. De recensent herinnert zich hoe in de jaren zeventig en tachtig de kerken zich landelijk en wereldwijd gingen inzetten voor bestrijding van wantoestanden: tegen racisme en kernbewapening, aandacht voor de arme kant van Nederland, voor immigranten en asielzoekers. Gelet op de negatieve rol die religies vaak gespeeld hebben, was hij daarover verheugd en deed van harte mee. Maar er kwam kritiek. Alles was politiek, maar politiek was niet alles, en de kerken mochten geen uitspraken doen over politieke problemen, laat staan actie voeren. Ook kwam er een nieuwe vraag naar spiritualiteit; de zorg om vrede en gerechtigheid raakte op de achtergrond.

Korthals Altes brengt de zaken weer in het rechte spoor. Geen tegenstelling tussen spiritualiteit en strijd voor vrede en gerechtigheid, maar spiritualiteit in dienst van die strijd. Wijlen M.M. Thomas noemde dat 'spirituality for combat'. Edy Korthals Altes bemoedigt ons om niet alleen zorgen te hebben over onze gemeenschappelijke toekomst maar ook iets aan die zorgen te doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden