TAAL

Haringa, bagerirati en lavirati zijn Kroatische woorden met Nederlandse wortels

null Beeld anp
Beeld anp

Veel meer Kroatische (of Servokroatische) leenwoorden dan paprika, slivovitsj en vampier zijn er in onze taal niet te vinden. Of het zou kravat moeten zijn, een verouderd woord voor een stropdas.

Het Nederlands heeft dat woord ontleend aan de Franse taalvorm cravate, die - rechtstreeks of via het Duitse Krabat - teruggaat op het Servokroatische woord Hrvat, de in Kroatië (Hrvatska) courante naam voor de eigen inwoners.

De relatie tussen kravat en Kroaat dateert uit de zeventiende eeuw. Kroaten heetten toen nog Krawaten en Krawatische ruiters vochten als huurlingen mee in de legers van het Heilige Roomse Rijk. Ze waren herkenbaar aan hun kleurige sjerp en ze waren 'door hunne woestheid berucht'.

De taalvorm Krawaat werd weliswaar al in de achttiende eeuw vervangen door Kroaat, maar de oude naam van de huurlingen leefde in diverse westerse talen nog lang voort in het op hun sjerp gebaseerde woord voor een stropdas.

De export van Nederlandse woorden naar het Kroatisch is nooit echt van de grond gekomen. Volgens de Uitleenwoordenbank bevat het Kroatisch niet meer dan ruim honderd woorden met Nederlandse wortels. De meeste daarvan hebben te maken met de scheepvaart en de visserij, zoals slup (de naam van een zeilboot, die teruggaat op het Nederlandse woord sloep), harpun (harpoen), haringa (haring), bagerirati (baggeren) en lavirati (laveren).

De fysieke afstand tussen ons taalgebied en de Balkan is groot. Dat verklaart waarom een fors deel van de Nederlandse leenwoorden in het Kroatisch daarin niet rechtstreeks, maar via het Duits of Italiaans zijn terechtgekomen.

In deze rubriek worden grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Vragen stellen kan via tdb@taalbank.nl

Lees meer over Kroatië in ons dossier Zomertijd in Kroatië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden