InterviewBoekenweek

Hanna Bervoets vreesde dat Netflix het gras voor haar voeten zou wegmaaien. ‘Ik wil altijd de eerste zijn’

Hanna Bervoets  Beeld Jildiz Kaptein
Hanna BervoetsBeeld Jildiz Kaptein

In haar Boekenweekgeschenk schetst Hanna Bervoets de wereld van de ‘content moderators’, die aanstoot­gevende filmpjes op internet controleren. Traumatiserend­­ werk. ‘Maar door de gedeelde ervaring ontwikkelen collega’s ook intense vriendschappen.’

Eigenlijk had ze de koningin van het Boekenbal moeten zijn, vrijdag 5 maart. Maar helaas, corona gooide roet in het eten. De Boekenweek werd uitgesteld en schrijfster Hanna Bervoets moest lang wachten voordat zij haar Boekenweekgeschenk 2021 aan het publiek kon tonen. Vandaag is het eindelijk zover: de Boekenweek begint alsnog. Zonder bal ditmaal, maar Bervoets staat desondanks te popelen.

Ze verheugt zich op de tournee langs boekwinkels, vertelt ze in het kantoor van uitgeverij Pluim in Amsterdam. Het meest kijkt ze uit naar de lancering van het Boekenweekgeschenk. “Ik vond het vreselijk dat ik het boek in maart nog niet kon laten lezen. Vorige zomer was het al klaar. Het is best een actueel boek, dicht op de tijd geschreven. Ik was bang dat het snel achterhaald zou zijn, dat valt gelukkig onwijs mee.”

Boekenweek

De Boekenweek begint­­ zaterdag 29 mei en duurt tot en met 6 juni. Bervoets schreef het Boekenweekgeschenk, Roxane van Iperen het Boekenweek­essay (De genocidefax), Babs Gons het Boekenweekgedicht. Het thema van de week is tweestrijd­­.

Het geschenk Wat wij zagen gaat over Kayleigh (uitspraak: Kéli), een jonge vrouw die een baan vindt als ‘content moderator’ voor een online platform. Heftig werk, want ze moet filmpjes bekijken die door gebruikers zijn aangemerkt als aanstootgevend. De meest racistische bagger komt voorbij, net als gruwelijk geweld en porno. Dergelijke beelden hakken er uiteraard in, maar het groepsgevoel op de werkvloer maakt veel goed. Het geluk lacht Kayleigh zelfs toe als ze verliefd wordt op haar collega Sigrid.

Bervoets onderzoekt in haar werk hoe extreme omstandigheden inwerken op individuen en groepen. Ze is geïnteresseerd in de vraag hoe de omgang tussen mensen beïnvloed wordt door opkomende technologieën.

Dat zie je terug in haar Boekenweekgeschenk, maar ook in de verhalenbundel Een modern verlangen, die eerder deze maand verscheen. Eén verhaal gaat over een internetforum voor cavialiefhebbers, waar een vrouwelijk lid zich onmogelijk maakt. In een ander verhaal lijdt een oudere vrouw onder een voltooid leven én een dominante zorgrobot. En dan is er nog een korte trilogie waarin mensen de aarde proberen te verlaten in mini-spaceshuttles, op de vlucht voor een niet genoemde dreiging. Per voertuig mogen maximaal vier personen aan boord. Wie gaat met wie? Een recept voor menselijk drama.

U vreesde dat uw Boekenweekgeschenk snel achterhaald zou zijn. Waar zat dat in?

“Die angst heb ik bij elk nieuw boek. Ik denk ook altijd die iemand anders hetzelfde boek schrijft en het net iets eerder publiceert dan ik. Irreële schrijversangsten, heel vervelend. In dit geval was ik ervan overtuigd dat Netflix een documentaire over content moderators zou maken. Ik hield de releaselijsten angstvallig in de gaten. Mijn vriendin lachte me uit; zij kent mijn hersenspinsels. Maar ik geloofde het echt: er komt een docu, en dan denkt iedereen dat ik mijn idee daar vandaan heb. Ik wil altijd de eerste zijn. Dat is misschien een beetje kinderachtig en sowieso onmogelijk, want er ís al veel over dit onderwerp geschreven. Maar goed, het is des te fijner dat het boek nu eindelijk echt verschijnt.”

Uw Boekenweekgeschenk gaat deels over de psychische last die content moderators ervaren. Waarom wilde u daarover schrijven?

“Dit onderwerp heeft al een paar jaar mijn persoonlijke fascinatie. Het eerste wat je je bij content moderators afvraagt is: wat voor beelden zíen ze dan? Zeg maar de banale vraag van de ramptoerist. Al één stapje verder is de vraag: raken ze door hun werk getraumatiseerd? Maar voor dit boek ben ik er nog veel dieper in gedoken. Ik ben er buitenlandse artikelen, sociologische studies en boeken over gaan lezen. Toen bleek dat er veel meer interessante kanten aan dit type werk zitten. Zoals de sociale dynamiek op de werkvloer: wie sluiten er vriendschap, wie hoort er niet bij, enzovoort. Ik las dat er tussen content moderators superintense vriendschappen ontstaan onder invloed van het heftige werk. Ik was ook benieuwd hoe hun wereldbeeld wordt vervormd door de beladen content die ze de hele dag bekijken. Dat leek me een uitvergroting van hoe jouw en mijn wereldbeeld wordt gevormd. Die interesse vormt een rode draad in mijn werk: waarom denken we zoals we denken? Welke invloed heeft cultuur, politiek of vriendschap op onze ideeën? Dat komt in dit boek op allerlei­­ niveaus terug.”

Hanna Bervoets  Beeld Jildiz Kaptein
Hanna BervoetsBeeld Jildiz Kaptein

In het boek vallen diverse moderators ten prooi aan complottheorieën, zoals het idee dat de aarde plat is. Heeft u zich ook laten inspireren door coronagekkies?

“Nee, dat is dus de giller: vóór corona was ik al gefascineerd door de Flat Earth-theorie. Het was toen nog een onderstroom, ik had nooit kunnen voorzien dat complotdenken in korte tijd zó mainstream zou worden. Ik las ergens dat een content moderator Flat Earth-theorieën was gaan aanhangen. Dat maakte het voor mij interessant om er iets mee te doen. Dat was in 2019. Eind dat jaar kreeg ik het verzoek om het geschenk te schrijven. Daarna brak de pandemie uit en een half jaar later sprak iedereen ineens over complottheorieën. Ik baalde daar enorm van. Mijn trots was een beetje gekrenkt, want straks zou het net lijken alsof ik met mijn boek had aangehaakt bij de hype. Maar blijkbaar hing het onderwerp in 2019 al meer in de lucht dan we met z’n allen zagen­­.

“Ook bij het personage Sigrid begint het complotdenken trouwens bijna ongemerkt. Ze raakt eerst geïnteresseerd in voedsel en wellness, in het idee dat je met bijvoorbeeld superfoods je lichaam kunt helen. Van daaruit ontwikkelt ze een open houding ten opzichte van veel meer dingen die volstrekt onwaar zijn.”

Heeft u dit boek bedoeld als aanklacht tegen techbedrijven die hele generaties jonge moderators over de kling jagen?

“Ik schrijf nooit aanklachten. Als auteur wil ik begrijpen, niet veroordelen. Het werk van de content moderator moet op dit moment door mensen worden gedaan; bots kunnen het nog niet, al zouden techbedrijven dat supergraag willen. Maar het werk is te genuanceerd, zeker op tekstueel gebied. En zelfs bij een filmpje over dierenmishandeling kan al onduidelijk zijn of een hondje wordt geschopt of liefdevol wordt aangeraakt.

“Natuurlijk kun je op techbedrijven veel aanmerken. Op hun rol in de samenleving, op het feit dat ze werknemers te weinig betalen. Moderators doen psychologisch zwaar werk. Dan kan er geen teller meelopen die je dwingt om vijfhonderd verdachte posts per dag af te tikken. In het boek schetst ik die situatie. Iedere lezer zal aanvoelen dat zulke werkomstandigheden niet oké zijn. Maar met dat doel heb ik er niet over geschreven. Ik wilde in de eerste plaats een literair en gelaagd werk maken over universele thema’s.”

Naast het thema van de moderator is er het ­liefdesverhaal tussen Kayleigh en Sigrid. Vindt u vrouwenrelaties in de literatuur belangrijk voor de identificatie van jonge lesbiennes?

“Ja, maar daar was het me niet om te doen. Ik val zelf op vrouwen. Een lesbische relatie staat gewoon het dichtst bij me. Ik schrijf ook wel over heterorelaties. Daar moet ik meer mijn best voor doen. Voor mij als auteur blijft het in een man-vrouwverhaal altijd voelen alsof de vrouw symbool staat voor alle vrouwen en de man voor alle mannen, alsof hun handelen voortkomt uit hun geslacht.

“Bij het schrijven over homoseksuele relaties voel ik me bevrijd van die ballast. Dan gaat het gewoon over twee karakters die met elkaar botsen of elkaar aanvullen. Dat schrijft prettig. Als meisjes zich er dan ook nog in herkennen, is dat mooi meegenomen. Zelf had ik daar als 14-jarige inderdaad behoefte aan. Maar gelukkig kent Nederland op dit moment bepaald geen schaarste aan lesbische schrijvers van mijn generatie.”

Hanna Bervoets

Hanna Bervoets (37) schrijft romans, verhalen, columns, essays, recensies en toneelstukken. Veelgelezen is vooral haar apocalyptische roman Alles wat er was (2013), over acht mensen die vast komen te zitten in een schoolgebouw en samen moeten zien te overleven. In haar jongste roman, Welkom in het Rijk der zieken (2019), belicht ze de impact van chronische ziekte op het leven van een patiënt.

Kayleigh en Sigrid zijn behoorlijk hard voor elkaar. Ook in de verhalenbundel zitten personages die kil met elkaar omgaan en elkaar in de steek laten. Heeft u een misantropisch mensbeeld?

“O, nee! Ik hoor dat vaker, maar dat is echt een groot misverstand over mijn werk. Alsof ik wil zeggen dat we maar een klein laagje beschaving hebben en dat we daaronder dieren zijn. Maar zo denk ik helemaal niet. Mijn mensbeeld is zó positief. We proberen juist zo lang mogelijk samen te werken. Soms, als de om­standigheden veranderen, kies je uiteindelijk voor jezelf.

“Maar dat vind ik niet ‘het Kwaad’. Ik ben ook helemaal niet cynisch. Ik hou juist veel mijn personages, al hebben ze wel vaak zwaktes. Ze zijn soms gemeen of zelfzuchtig. Maar daar ben ik mild over. Dat vind ik zelfs ontroerend.

“Kayleigh heeft ook veel zwaktes. Dat neemt mij voor haar in. De manier waarop zij met trauma omgaat, door er niet te over praten, botst met de manier van Sigrid, die juist heel graag wil praten. Door die tegengestelde karaktertrekken ontstaan er problemen tussen hen. Het werk als content moderator is dus niet de enige oorzaak, maar het vormt wel een snelkookpan. Het versnelt de erosie van de relatie.”

U schetst in uw werk vaker de invloed van technologie en moderne communicatiemiddelen. Wat boeit u daarin?

“Wetenschappelijke ontwikkelingen lenen zich goed voor literatuur omdat ze geen eenvoudige ja-neevragen oproepen. Er zit spanning en dilemma in. Vooral medische ontwikkelen interesseren me. Het titelverhaal uit de bundel Een modern verlangen gaat over de vraag: wat als we het hele DNA van onszelf en onze partner konden uitlezen en precies wisten wat voor kinderen we zouden krijgen? Ik onderzoek wat er dan gebeurt tussen mensen. Dat vind ik eindeloos interessant.

“Techniek op zich interesseert me niet. Ik ben ook helemaal geen gadgetfreak. Moet je mijn telefoon zien! Dit ding kan alleen bellen en sms’en. Tot vorig jaar had ik niet eens een laptop. Mensen gíllen als ze mijn pc zien. Het is een ontzettend oud bakbeest, en dat is prima.

“Maar de manier waarop wij techniek gebruiken is zo verweven met hoe we met elkaar omgaan en communiceren. Als schrijver die geïnteresseerd is in menselijk gedrag kan ik dat niet links laten liggen. Techniek is alomtegenwoordig en bepalend voor onze huidige cultuur. Sterker nog, techniek ís cultuur. Daarom komt het in veel van mijn werk terug.”

Al plannen voor een nieuwe roman?

“Nee, nog niet. Ik schrijf verhalen maar heb nu niet de concentratie voor een groter werk. Ik denk dat ik pas half juni weer rustig kan gaan zitten. Nu eerst de Boekenweek. Ik vind het erg leuk om straks boekhandelaren te ontmoeten en te kijken hoe het met hen is. En lezers natuurlijk, voor wie dit Boekenweekgeschenk misschien een eerste kennismaking met mijn werk zal zijn. Ik heb er enorm veel zin in.”

null Beeld

Hanna Bervoets
Wat wij zagen
CPNB; 96 blz.
Gratis bij besteding van € 15 aan Nederlandstalige boeken

Lees ook:

Schrijver Robbert Welagen: ‘Rouw en verliefdheid liggen dichter bij elkaar dan je zou denken’

Kun je een nieuwe liefdesrelatie beginnen op dezelfde dag dat je partner overlijdt? Robbert Welagen schreef er een indringende psychologische roman over. ‘Rouw en verliefdheid liggen dichter bij elkaar dan je zou denken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden