Review

Handleiding voor wie benieuwd is naar wat er omgaat in het geloof

H.J.Heering, De God die niet meer nodig is. Voor wie aan God geen boodschap meer hebben. Meinema, Zoetermeer 1996; 88 blz., f 18,90.

Heering staat eerst stil bij wat we allemaal mee hebben gekregen: ons verstand, ons gevoel en ons geweten. Geloof begint daar waar je je oriënteert en een keuze maakt, die aan je hele leven een fundament geeft. Maar geloof is niet alleen oriëntatie: het is ook de ervaring van iets dat van buiten jezelf komt. Geloof beroept zich op de een of andere manier altijd op openbaring, maar dat heeft alleen maar zin als deze tot ervaring wordt.

Waarom komt Heering op zijn zoektocht niet uit bij het hindoeïsme of New Age, maar bij de God van de bijbel? Hij zegt dat hij niets uitsluit, en dat maakt hij ook waar, want hij onderzoekt de hele wereld van de religie en behoudt daaruit het goede. Toch komt hij uit bij de God van de bijbel. Deze God is uniek “in zijn onaantastbare liefde tot Israël en de gehele schepping en in zijn volstrekte gebod van gerechtigheid en vrede”.

In het Nieuwe Testament worden de lijnen van het Oude verder doorgetrokken. Door Jezus wordt duidelijk dat God onder de mensen wil wonen, zich over hen erbarmt en hun gerechtigheid en vrede, vergeving en liefde schenkt; ze mogen daar zelf ook aan beginnen.

In Heerings gedachtengang speelt het zedelijk besef van de mens een hoofdrol. Maar als die mens nu eens in de knoop raakt met zijn zedelijk besef, en als nu eens blijkt dat het ook niet anders kan of die mens raakt hopeloos in de knoop met zijn zedelijk besef, moeten er dan toch niet een paar andere registers uit het Nieuwe Testament opengetrokken worden dan Heering doet?

Die vraag komt wel op, maar we moeten zijn boekje niet onderschatten: achter al die eenvoudige zinnetjes gaat een schat aan kennis en eruditie schuil. Neem bijvoorbeeld wat Heering over het geweten te zeggen heeft. Psychologen, sociologen en andere geleerden zijn het er nog steeds niet met elkaar over eens waar het vandaan komt. Toch blijkt er wel zoiets als een geweten te zijn. Het wordt alleen zo verschillend ingevuld. Er zijn ook mensen die in koelen bloede kunnen moorden zonder daar iets bij te voelen - zou ieder mens dan wel een geweten hebben? Of zou hun geweten weggekwijnd zijn door geestelijke ondervoeding? Heering houdt vol dat ieder mens verantwoordelijk is, maar hij zegt daar heel eerlijk bij dat hij dat gelóóft.

Of neem nu eens wat Heering over de belijdenis te zeggen heeft. Het kan nodig zijn dat een kerk in een bepaalde situatie ondubbelzinnig spreekt. Maar wanneer de tijd dan verdergaat en de belijdenis 'gehandhaafd' wordt, kan ze verstarrend gaan werken. Je kunt de waarheid van God niet voor altijd vastleggen en je mag geen dwang over de harten uitoefenen. Maar dan weet Heering toch ook weer iets anders over de belijdenis te zeggen: ze is ook een schatkamer, waarin allerlei kostbaarheden bewaard worden, die je nog wel eens nodig kunt hebben.

Heering doet niet mee aan het gebruikelijke getier tegen de Heidelbergse Catechismus wanneer die zegt dat de mens “onbekwaam tot enig goed en geneigd tot alle kwaad” is. Heel nuchter zegt hij, dat wie zijn eigen tekorten niet kent, zichzelf niet kent. Maar hij vindt dat we wel onderscheid moeten maken tussen schuld tegenover mensen en schuld tegenover God. Schuld tegenover anderen is relatief, want zij zijn ook niet volmaakt, en wie weet komen wij zelf helemaal niet zo slecht voor de dag. Maar tegenover God gelden zulke overwegingen niet “en dat bedoelde de Heidelbergse Catechismus”.

In zijn hoofdstuk over geloof en maatschappij zegt hij dat we in de maatschappij vaker moeten kiezen tussen twee kwaden dan in de persoonlijke sfeer. Dan komt er een prachtig zinnetje: “Misschien loopt de mens in zijn maatschappelijk handelen méér kans op falen, in de persoonlijke sfeer op díeper falen”.

Heering heeft geschreven voor mensen die van niets weten. Maar ook wie zijn leven met theologie bezig is geweest, kan zijn voordeel doen met de onbevangen manier waarop hij zijn kennis en zijn eruditie hanteert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden