null Beeld
Beeld

BoekrecensieRoman

Handke wist de eindjes niet aan elkaar te knopen

Nieuwe novelle van Nobelprijswinnaar Peter Handke herinnert aan zijn vroegere werk, maar erg urgent voelt het allemaal niet.

Rob Schouten

Nobelprijzen worden gemeenlijk uitgereikt aan mensen die onlangs of in het recente verleden grote uitvindingen hebben gedaan of belangrijke daden verricht. Dat geldt niet voor de Nobelprijs voor Literatuur die nog weleens terechtkomt bij schrijvers wier glorietijd allang achter de rug is.

Dat was bijvoorbeeld het geval bij Patrick Modiano (Nobelprijs 2014), wiens belangrijkste werken in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw werden geschreven en die eigenlijk al min of meer vergeten was. Het geldt ook voor Peter Handke (1942), enfant terrible van de Oostenrijkse en Duitstalige literatuur uit dezelfde jaren zeventig en tachtig, die zijn Nobelprijs in 2019 mocht ophalen. Dat was bijna een halve eeuw nadat hij met experimentele boeken als De angst van de doelman voor de strafschop en De linkshandige vrouw, en het moet gezegd ook met zijn genadeloos arrogante neerkijken op gezapiger schrijvers van zijn tijd, de Europese literatuur opschudde. Later werden zijn boeken en toneelstukken conventioneler en ging de glans eraf.

Ik ben er eigenlijk een voorstander van dat prijzen worden uitgereikt op het hoogtepunt van een schrijverschap, (zoals bij ons de P.C. Hooftprijs ging naar W.F. Hermans, Gerard Reve en Mulisch, en nu weer Alfred Schaffer, op het moment dat ze op hun best waren), en niet decennia daarna, als een soort literaire AOW.

Peter Handke Beeld AFP
Peter HandkeBeeld AFP

Handkes roman (of is het een novelle?) Het tweede zwaard, zojuist vertaald door Handke-vertaler Gerrit Bussink, doet denken aan zijn vroegere werk, het brengt de ‘periferie en de specificiteit van de menselijke ervaring’, zoals het in het juryrapport van de Nobelprijs heette, in beeld maar heel erg dringend voelt het niet meer. De anonieme hoofdpersoon besluit wraak te nemen op een vrouw, die zijn moeder in het verleden verbaal beledigd heeft, en vertrekt daartoe van huis (ergens in de buurt van Parijs, waar Handke zelf inmiddels ook woont). De aard van de belediging, en ook die van de geplande wraak, blijft nogal onduidelijk.

Daarentegen beschrijft Handke heel precies de gewaarwordingen van de man onderweg naar zijn slachtoffer, de mensen die hij tegenkomt in tram en metro maar vooral de details van zijn observaties: knoesten in bomen, een trillend dijbeen, een vrouwenstem die iets omroept, het aantal stappen dat hij zet op weg naar de plaats delict (net zoals trouwens de moordenaar in Dostojevski’s Schuld en boete), oftewel, de wereld bestaat uit innerlijke gewaarwordingen en verbeelding of zelfs schijn. Van de strafexpeditie komt ten slotte niet veel terecht, of de wraak wordt op een volkomen onverwachte manier voltrokken, maar het besef dat de mens een eenzaam individu is in een wereld vol quasi-veelzeggende symbolen, klinkt luid en duidelijk. Het hele verhaal eindigt in een hallucinante maar ook behoorlijk ondoorgrondelijke tocht en eindigt even anoniem als het begon. Ik had zelfs het gevoel dat Handke de eindjes gewoon niet aan elkaar wist te knopen.

Dit boek kan van alles en nog wat betekenen

Ik wil graag geloven dat Handke in Het tweede zwaard iets typisch menselijks beschrijft, het verlopen van boosheid en agressie bijvoorbeeld, of de teloorgang van schoonheid – hij zet ergens een bekend Pascal-citaat naar zijn hand: ‘Alle ellende van de wereld ontstaat doordat de mensen niet in staat zijn de bakerpraatjes over schoonheid te vergeten’ – of de kracht van literatuur die zelfs wraakgevoelens kan manipuleren, maar eigenlijk kan dit boek van alles en nog wat betekenen, wat je er maar in wilt leggen.

Vijftig jaar geleden bereikte Handke met zijn experimentele proza en toneelstukken iets bijzonders maar die praktijk is, als een gezonken cultuurgoed, allang voorbij. Rest een ouderwets modernistisch verhaal, dat soms haast nostalgisch aandoet.

null Beeld

Peter Handke
Het tweede zwaard
Wereldbibliotheek; 142 blz. € 20

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden