Vandaar dit boek

Han Lörzing: De charme van reizen is minder geworden

Uitsnede uit omslag ‘Grenskoorts’ Beeld TR BEELD

Trouw vraagt schrijvers wekelijks naar hun drijfveren achter het schrijven van een boek. Deze keer: Han Lörzing (1946), planoloog en landschapsarchitect.

“Een boek over het verdwijnen en deels weer terugkomen van grenzen in Europa de laatste 70 jaar, dat was het plan. Heel zakelijk. Terwijl ik bezig was, merkte ik dat ik soms eigen ervaringen gebruikte om het grotere verhaal toe te lichten. En toen begon het te kantelen. Wat er nu ligt is een persoonlijk verhaal over de reizen die ik als student, tweede helft van de jaren zestig, maakte door Europa. Een Europa met veel grenzen, een Europa dat erg verschilt van het Europa dat we nu kennen.

Stomverbaasd

Ik hield destijds een dagboek bij en heb een goed geheugen, dus de inhoud van het boek was geen probleem. Lastiger was de vorm. Ik wilde er geen ‘opa vertelt’ van maken. Dus koos ik voor de ik-vorm en de tegenwoordige tijd, zodat de lezer meereist met een jongen die stomverbaasd rondkijkt.

Grenzen

Het meest zijn me de grenzen bijgebleven, die het moeilijkst te passeren waren, richting het Oostblok. Ik ben eens met een busje naar de Sovjet-Unie gereisd, dat bij de grens helemaal uit elkaar is geschroefd. Uren waren ze er mee bezig. Ze hebben de boel wel weer netjes in elkaar gezet. Ze wisten precies hoe dat moest.

Verschillen

De verschillen binnen Europa waren groot. Zweden was voor mij onmetelijk rijk, ik wist niet wat ik zag. Portugal was door en door armoedig. Alle landen waren eigenlijk bijzonder, omdat ze altijd weer anders waren dan het vorige waar je doorheen reisde. De ene keer ontmoette je bijzondere mensen, een andere keer was er de overweldigende ervaring van een totaal ander land. Het Oostblok, maar dat heb ik me pas later gerealiseerd, liep nog niet zo achter. Het was minder vrolijk, minder heropgebouwd, minder onder- houden. Overal zag je afbladderende verf, verkruimelende muren, maar zoveel slechter was het ook niet. Dat is pas later gekomen.

Liften

Ik heb in die tijd veel gelift. Het is een geweldige manier van reizen. Je bent meteen in een ander land, hebt ook meteen te maken met een andere taal. Nu spreken ze zelfs in de verst gelegen uithoek wel een mondje Engels, dat was toen zeker niet het geval. Frans, Duits en Engels waren destijds Europa-breed even sterk. Je had ze alle drie nodig. Ik heb weinig nare dingen meegemaakt. Ja, een keer een man in Londen die zijn handen niet thuis kon houden. Maar dat was het wel. Ik heb ook geen akelige verhalen van anderen gehoord. Het was een vrij veilige manier van reizen.

Omslag ‘Grenskoorts’ Beeld TR BEELD

Tegenwoordig is liften verrassend moeilijk. Mensen nemen je minder snel mee. En de snelwegen die overal zijn aangelegd zijn eigenlijk de doodsteek voor het liften. Je wordt ergens op een afrit of bij een wegrestaurant afgezet en dan moet je maar zien hoe je verder komt. Vroeger vertrok en eindigde je bij de kerktoren in het midden van een dorp of stad.

Sluikgrenzen

Nu komen er weer sluikgrenzen in Europa. Officieel moet je zonder controles door het Schengengebied kunnen reizen. Maar in de praktijk worden er manieren verzonnen om toch een oogje op mensen te kunnen houden. Ik vrees dat we eraan moeten wennen.

Charme

Veel wat ik tegenkwam verbaasde me. Ik ontdekte een andere wereld. Helaas is de charme van reizen minder geworden. Zeker in Europa is veel op elkaar gaan lijken. Reizen is meer een manier geworden om bevestiging te vinden van wat je al over een plek hebt gelezen of gezien. En eigenlijk is dat heel pijnlijk.”

Grenskoorts. Hoe Europa er voorbij Zundert uitzag 
Han Lörzing
Athenaeum; 269 blz. € 20

Lees hier meer afleveringen van vandaar dit boek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden