Review

Hamburgers voor vrede

'Globalisering' is een glibberig onderwerp. Te ingewikkeld voor het zwart-wit tijdperk waarin we leven. Maar Evert Nieuwenhuis wist er toch een eerlijke en interessante gids over te schrijven, vindt Hans Labohm.

Aandeelhouder, aids, andersglobalisten, Big Mac Index, biodiversiteit, Bretton Woods, Cancún, Cochabamba, diaspora, Doha, ecologische voetafdruk, klimaatverandering, Kyoto, maatschappelijk verantwoord ondernemen, neoliberalisme, race to the bottom/race to the top, Seattle, sweatshops, Washington Consensus en Zapatista's. Wat hebben deze met elkaar gemeen? Het zijn allemaal elementen van globalisering en trefwoorden in de 'Grote globaliseringsgids', geschreven door de jonge journalist Evert Nieuwenhuis.

,,Toen Columbus in 1492 Amerika ontdekte, duurde het vijf maanden voor dit historische nieuws zijn opdrachtgever, koningin Isabella van Spanje, bereikte. In 1865 werd de Amerikaanse president Lincoln vermoord en duurde het twee weken voordat het nieuws in Europese hoofdsteden bekend werd. Toen Neil Armstrong in 1969 voet op de maan zette, kon 1,3 seconde later de hele wereld zijn 'kleine stap voor een mens, maar grote sprong voor de mensheid' zien. De val van Bagdad in 2003 werd op honderden miljoen televisieschermen in real time uitgezonden. En wie nu een telefoongesprek met India voert, heeft dankzij glasvezelkabels geen enkele vertraging op de lijn; alsof je met de buurman belt. Globalisering heeft de wereld kleiner gemaakt.' Zo begint Nieuwenhuis.

Hij heeft zich tot doel gesteld de steekwoorden in de discussie over globalisering helder te introduceren. Daarnaast geeft hij waar dat te pas komt, standpunten weer van liberale globalisten en andersglobalisten. Hij kiest geen partij.

Nieuwenhuis slaagt wonderwel in die opzet. Dat is te danken aan zijn intellectuele beheersing van de problematiek, aan zijn zorgvuldige benadering en aan zijn bijzondere gave om ingewikkelde thema's toegankelijk te maken voor een breed lezerspubliek; daarbij verwijst hij uitvoerige naar vakliteratuur en relevante websites. De lemma's in het boek zijn overzichtelijk gerangschikt in vijf categorieën (economie, politiek, cultuur, migratie en milieu) en zijn overvloedig van kruisverwijzingen voorzien.

De schrijver gaat uitvoerig in op de sombere cijfers en felle aanklachten van hulporganisaties en andersglobalisten. Maar hij behandelt ook de opvattingen van (neo)liberale economen die stellen dat de armoede de afgelopen twintig jaar juist spectaculair is gedaald. Volgens hen zijn vooral de ontwikkelingslanden opgestoten in de vaart der volkeren. Sinds 1970 steeg de gemiddelde levensverwachting van 55 naar 64 jaar, daalde de kindersterfte met 20%, liep het analfabetisme in rap tempo terug en zakte het percentage ondervoede mensen van 35% naar 17%.

In het kamp van voorstanders is ook de gouden-bogentheorie van conflictpreventie ontwikkeld: landen met McDonald's filialen ('gouden bogen' verwijst naar het logo van de fastfoodketen) voeren onderling geen oorlog. Een grap? Nee, want de opsteller van de theorie, de Amerikaanse journalist Thomas Friedman, gebruikt McDonald's als metafoor voor de oudere gedachte dat globalisering en vrijhandel tot meer vrede leiden. ,,Wanneer een land zich economisch ontwikkelt tot het niveau waarop een middenklasse ontstaat die groot genoeg is om een McDonald's-keten van klanten te voorzien, wordt het een McDonald's-land. En mensen in een McDonald's-land willen geen oorlogen meer voeren. Die willen in de rij staan voor hamburgers.''

Het boek is mede gefinancierd door de niet-gouvernementele organisaties NCDO en Novib. Deze hebben sympathie voor de standpunten van de andersglobalisten, maar ze hebben zich niet met de inhoud van het boek bemoeid. Dat siert hen.

Nieuwenhuis schrijft ergens dat de andersglobalistische beweging ,,de coherentie (heeft) van een ontplofte confettifabriek''. Dat verklaart waarom de Novib en haar internationale zusterorganisatie Oxfam enorm voor vrijhandel zijn - door anderen als neoliberaal beginsel verfoeid - zodra de handel in landbouwproducten in het geding is. Consequente vrijhandel, afbraak van importtarieven geeft exporterende ontwikkelingslanden meer kansen op de wereldmarkt.

Deze gids verdient ongetwijfeld de naam populair-wetenschappelijk: populair door zijn leesbaarheid en toegankelijkheid, maar net zo goed wetenschappelijk verantwoord, door de grondige en evenwichtige aanpak. Het boek is zowel een handzame encyclopedie van de globalisering als een boeiend leesboek, voor beginners én voor gevorderden. Het heeft alles in zich om de nationale discussie over globalisering naar een hoger plan te tillen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden