'Why we hate': Cicela Hernandez vertelt waarom ze stopte met pesten.Beeld Maaike Bos

Tv-columnMaaike Bos

Haat zit in ons DNA - en toch zijn wij sterker

Maanden ging het nieuws alleen over het c-woord. Nu lopen de nieuwsrubrieken vol met verhalen over racisme. Vanwaar die behoefte aan een allesomvattend onderwerp? Het zou mij niet verbazen als het snakken naar fysieke saamhorigheid na die sociale isolatie, eindelijk weer het huis uit, gezien worden en meetellen de gretigheid van de protesten versterkt.

Maar terecht als de strijd tegen racisme extra momentum krijgt na de beschamende dood van Floyd. ‘Nieuwsuur’ liet zondag bijna Iraakse of Amerikaanse toestanden zien in Bristol, waar betogers het beeld van slavenhandelaar Edward Colston van zijn sokkel trokken. De bronzen Saddam Hoessein werd minachtend met schoenen gemept, deze Colston werd vertrapt en kreeg een knie van een betoger in de nek alvorens hij in de plomp rolde.

“Dat standbeeld representeert jaren van onderdrukking, pijn en haat die in ons is opgebouwd”, legde een betoger welbespraakt en rustig uit. Een vriendelijke politieman veroordeelde wel de vernietiging van een publiek beeld, maar zei dat hij het ook wel begreep.

Begrip en zachtheid

Dat gaf hoop. De ontploffing van die opgestapelde emotie ging wonderlijk gepaard met begrip en zachtheid in plaats van met haat en gevaar. De demonstranten hadden het morele gelijk aan hun kant, en dat haalde de dreiging uit de lucht.

Hoe belangrijk erkenning van onrecht is (ook door Rutte of de VVD) werd zondag verdiept in documentaireserie ‘Why we hate’ (Human) van Geeta Gandbhir and Sam Pollard, geproduceerd door Steven Spielberg.

In zes delen onderzoekt die serie waarom de sociale mens ook zo’n beest kan zijn. Waarom doen mensen dat: elkaar sociaal uitsluiten, verwonden of doden?

De makers spreken wetenschappers onder wie ­evolutionair antropoloog Brian Hare, die onderzoek deed naar chimpansees en bonobo’s ­ ­­ – ­­in DNA voor 99 procent aan ons verwant. Een Congolese rivier scheidt hun leefgebieden, waardoor de bonobo’s ten zuiden in een overvloedig territorium zonder concurrenten leven. Zij evolueerden tot een matriarchaal, sociaal en vreedzaam volkje. De chimps aan de noordoever moesten zich beschermen tegen concurrenten waardoor agressie loonde. Hoe sociaal ze ook zijn, tegen indringers zijn ze zeer gewelddadig en ze eten hun baby’s zo op.

Hoewel mensen als baby al moreel gevoel hebben, en een lief van een gemeen knuffeldier blijken kunnen onderscheiden, is dat geen recept voor compassie. Het kan ook haat aanwakkeren, als mensen onrecht voelen. Sociale exclusie bijvoorbeeld laat in de hersenen hetzelfde gebied oplichten als fysieke pijn. Kun je nagaan hoe pijnlijk discriminatie is.

Perspectief

Haat heeft een functie, concludeert Hare. Je ziet gevaar, voelt haat waardoor je de ander dehumaniseert, en zo kun je tot geweld overgaan om voor jezelf of je groep op te komen. Haat zit in ons DNA.

Gelukkig droeg deel één meteen al perspectief aan. Gedrag kan veranderen. Een meisje vertelt hoe ze op school zo werd gepest dat ze op haar nieuwe school zelf maar de pester werd. De leraar op de gang die haar vroeg: “Wat is er met je, kan ik iets voor je doen?”, kreeg voor elkaar dat ze stopte. Voor het eerst voelde ze zich gezien en gesteund, en beschaamd dat zij dat de anderen niet bood. Snappen hoe haat werkt kan gedrag veranderen. Bijzonder relevante teevee.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden