Scène uit 'Freedom'.

RecensieDans

Guy Weizman onderzoekt vrijheid aan de hand van het verhaal van Guantanomo Bay-gevangene Ould Slahi

Scène uit 'Freedom'.Beeld Andreas Etter

Aan de hand van het heftige verhaal van een Guantánamo Bay-gevangene onderzoekt regisseur Guy Weizman van de Groningse Club Guy & Roni wat vrijheid is.

Sander Hiskemuller

Via Zoom is hij er toch een beetje bij. De verbinding is niet zo heel goed vanuit Mauritanië, maar de beeldbelprojectie van schrijver Mohamedou Ould Slahi is gelukkig tot ver achter in de zaal van de Deventer Schouwburg te zien. Voordat de voorstelling Freedom van Club Guy & Roni begint, vertelt Ould Slahi dat hij graag live bij ons had willen zijn, maar dat zijn visum om onduidelijke redenen nog steeds niet is toegekend.

Het verbaast hem dat vrijdenkend Nederland zo schroomt hem binnen te laten, al heetten andere landen hem vele malen eerder ook niet welkom. Ould Slahi legt uit wat volgens hem de reden is: “Als je opgesloten bent geweest in een politieke gevangenis, zoals ik, ben je je ­leven lang een terrorist”.

De uit Mauritanië afkomstige schrijver Mohamedou Ould Slahi werd nooit aangeklaagd of veroordeeld en zat toch zestien jaar gevangen in het Amerikaanse detentie­centrum Guantánamo Bay op Cuba. Daar werd hij langdurig en stelselmatig gemarteld wegens vermeende hechte banden met de terreurgroep Al-Qaida.

In Groningen gebeurt het

Ould Slahi werd bekend door de dagboeken die hij tijdens zijn gevangenschap schreef en die dit jaar zijn verfilmd (The Mauritanian, onder regie van Kevin Macdonald). Jodie Foster won een Golden Globe voor haar vertolking van de advocaat. Ook deze filmpremière mocht Ould Slahi niet bijwonen.

Twintig jaar na 9/11 werd theatermaker Guy Weizman (1973) geraakt door Ould Slahi’s verhaal. Weizman geeft leiding aan dansgroep Club Guy & Roni en Nite (Nationaal ­Interdisciplinair Theater Ensemble) in Groningen. Beide gezelschappen maken groots gemonteerde, uptempo, interdisciplinaire voorstellingen die met succes in binnen- en buitenland toeren.

Weizmans onconventionele manier van theatermaken, waarbij alle registers van dans, theater en muziek op caleidoscopische wijze met elkaar in stelling worden gebracht, heeft een aanzuigende werking op dansers, musici en acteurs uit alle windstreken. In Groningen gebeurt hét momenteel, zeggen kenners.

De menselijke hartslag als grondtoon

Wat Ould Slahi heeft doorgemaakt, lijkt Weizman het ergste wat je kan overkomen. Aan de telefoon vanuit thuisbasis Groningen vertelt hij: “Gevangenzitten en gemarteld worden is zoveel zwaarder als je weet dat de buitenwereld niet weet waar je bent. Dat je niet kan worden gered is de ultieme vorm van on­vrijheid; alle hoop is je ontnomen.”

In Freedom laat Weizman ons in het hoofd van Ould Slahi kruipen. We maken een reis die van gevangenschap en van het gevecht tegen het systeem dat hem wil breken naar geestelijke vrijheid leidt. Doordat er wordt gewerkt met dans en tekstflarden, krijgen zijn belevenissen een abstracte en universele lading. Een bijzondere rol is weggelegd voor Slagwerk Den Haag.

null Beeld Andreas Etter
Beeld Andreas Etter

Werkelijk óveral halen de musici muziek uit. Ze tokkelen op mans­hoge zwarte dozen, een soort minigevangenissen, die op en neer worden gehesen en waar dansers worden ingezogen, dan weer worden uitgespuugd. De ‘grondtoon’ in de voorstelling is de beat van de menselijke hartslag, opgejaagd in een kakofonie van tekst en percussie. De dansers voeren hierop een uitputtingsslag uit van onmachtige lichamen, de waanzin nabij.

Mooie momenten in Freedom zijn de stillere dansstukken. Die maken Ould Slahi’s besef invoelbaar dat woede over het aangedane onrecht ook een soort van onvrijheid is. Het biedt de nodige contemplatie na het moordende tempo van de voorstelling om tot een troostrijke boodschap te komen: vrijheid is te vinden in vergeving.

Freedom pleit voor het recht om je eigen verhaal te behouden en niet overmeesterd te worden door grote machten die een waarheid over je bedenken waarin iedereen moet ­geloven.

Weizman vindt dat een verhaal dat wordt verteld vanuit één enkel dominant perspectief, nooit compleet kan zijn. Hierover hield hij een vlammend betoog tijdens De Staat van het Theater op 2 september, ­traditioneel de aftrap van het nieuwe theaterseizoen.

Hij pleitte in Internationaal Theater Amsterdam voor het kritisch bevragen van de waarheid en van het ‘dominerende narratief’ in de theaters. Weizman: “Ik denk dat er ondanks de goede intenties nog altijd dezelfde verhalen worden verteld die altijd weer de bestaande ­gezichtspunten bevestigen”.

Nooit ‘cancelen’

Het verhaal van Ould Slahi laat volgens hem zien wat daarvan de gevolgen kunnen zijn. “We hebben steeds meer de neiging mee te gaan in het dominante verhaal omdat de ‘andere’ kant niet goed past. Ik wil niets of niemand per definitie afwijzen of afrekenen, laat staan ‘cancelen’, zoals bij Mohamedou in ultieme vorm is gebeurd. Ik ga daar als theatermaker en artistiek leider mijn uiterste best voor doen.”

Het is de belofte van een theatermaker die is opgegroeid in een Joods-Marokkaans gezin in Israël en bij wie meerstemmigheid als het ware door de aderen stroomt.

Freedom van Club Guy & Roni en Slagwerk Den Haag te zien tot 28 januari, www.clubguyandroni.nl

Lees ook:

Voor regisseur Guy Weizman is Huxleys ‘Brave New World’ zo eng nog niet

In een toneelversie van ‘Brave New World’ geeft regisseur Guy Weizman een eigentijdse reactie op Huxley’s schrikbeeld van een gerobotiseerde maatschappij. ‘Als we erin slagen een technisch perfecte maatschappij te fabriceren, wat is daar dan op tegen?’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden