Gruwelijke Grimmvertaling voor kinderen kan geen kwaad

Beeld thinkstock

De stiefzussen van Assepoester hakten stukken van hun voet af om in het glazen muiltje te passen. Het is slechts één van de vele gruwelijkheden uit de sprookjes van de gebroeders Grimm die vertalers meestal weglaten. Dat doet de verhalen te weinig eer aan, vindt Jack Zipes, gepensioneerd hoogleraar Duits aan de Amerikaanse Universiteit Princeton. Hij vertaalde onlangs de officiële versie van het Duits naar het Engels, 156 verhalen, vol met alle huiveringwekkende details. "We moeten kinderen niet langer dom houden."

Jacob en Wilhelm Grimm publiceerden hun eerste sprookjesboek in 1812. Deze versie bevatte ruim honderd sprookjes, waaronder Sneeuwwitje, Roodkapje en Hans en Grietje. Sindsdien verschenen er oneindig veel varianten op de verhalen, waaronder andere versies van de broers zelf. Boosaardige moeders werden boosaardige stiefmoeders. De feeën werden ook al snel geschrapt: de gevleugelde tovenaressen refereerden te veel aan Franse sprookjes, en in een tijd dat de legers van Napoleon het Duitse grondgebied bezetten, lag dit op z'n zachtst gezegd gevoelig.

Scabreuze sprookjes
In latere vertalingen kwamen de feeën terug, maar de voeten van de stiefzussen van Assepoester bleven ongehavend. Volgens Zipes is het tijd dat schrijvers en uitgevers stoppen met het dom houden van kinderen. "De gebroeders Grimm geloofden dat hun verhalen voortkwamen uit de mensen zelf, en dat zowel ouders als kinderen er op hun eigen manier van konden genieten." De schrijver hekelt de 'mierzoete verhaaltjes' die kinderen voor het slapengaan krijgen voorgeschoteld. "In de sprookjes van Grimm wordt moed beloond, maar niet altijd. Roekeloosheid wordt afgestraft, maar soms ook niet. Dat is het leven," zegt Zipes tegen The Guardian.

Het voorlezen van scabreuze sprookjes is volgens Irene Hubner, gedragswetenschapper binnen de jeugdhulpverlening in regio Rotterdam, wat extreem. Toch is het volgens haar geen probleem om kinderen af en toe goed te laten griezelen voor het slapengaan. "Ouders van nu zijn vooral aan het pamperen en poederen. Ze durven niets meer te gebieden of juist te verbieden. Een luguber verhaal is voor kinderen juist leuk en spannend."

'Sullige kindervrienden'
Ouders moeten volgens Hubner zelf, "met een beetje gezond verstand", kunnen inschatten wat ze hun kind laten lezen of voorlezen. "Kinderen van wie de ouders in scheiding liggen, zijn niet gebaat bij verhalen van stiefmoeders die hun kinderen in een groot, donker bos achterlaten. Dat is pedagogisch inderdaad niet verantwoord."

Toch zijn kinderen volgens Hubner veel veerkrachtiger zijn dan we denken. "De meesten smullen van het verhaal van de enge stiefmoeder van Sneeuwwitje. En natuurlijk, soms is dat even eng, maar is dat dan zo erg?" Ze hekelt dat kinderen tegenwoordig nergens meer bang voor mogen zijn, als voorbeeld noemt ze het sinterklaasfeest. "Vroeger was sinterklaas een dominante man, die alles wist, die je in de gaten hield. Daar was je bang voor! En voor Zwarte Piet ook, want die nam je mee in de zak. Nu zijn ze allebei de grootste kindervrienden, bijna op het sullige af." Dat is niet direct een slechte ontwikkeling, maar we moeten volgens Hubner opletten dat we niet doorslaan. "Een lekker eng sprookje af en toe kan geen kwaad. De meeste kinderen hebben genoeg fantasie om daarmee om te gaan."

Beeld thinkstock
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden