null Beeld

TaalTon den Boon

Grammoedig, neutelig, vergrimd en andere vormen van boosheid

Ton den Boon

Boosheid is voor veel mensen een herkenbare emotie, die niettemin vaak als hinderlijk wordt ervaren. Met zijn consumentenprogramma BOOS, dat in het nieuws is omdat het grensoverschrijdend gedrag bij The Voice of Holland aan het licht brengt, probeert Tim Hofman naar eigen zeggen dan ook ‘boze mensen onboos (…) te maken’, al maakt hij daarmee anderen soms juist weer boos.

Of bozig, chagrijnig, des donders, duivels, furieus, gallig, gallisch, gebelgd, geïndisponeerd, geïrriteerd, gepikeerd, getart, getergd, giftig, grammoedig of gramstorig, hels, iebel, op de kast gejaagd, knorrig, kokend van woede, kolerig, korzelig, kregel, kribbig, kwaad, laaiend, link of zelfs bloedlink, misnoegd, narrig, neutelig, nijdig, ontstemd, pislink of pisnijdig, pissig, razend, toornig, verbolgen, vergramd of vergrimd, verontwaardigd, verstoord, vertoornd, witheet, woest, wrevelig, over de zeik, ziedend.

Want in onze taal bestaan er talloze synoniemen en bijna-synoniemen voor boos. Dat is des te opvallender omdat er niet of nauwelijks courante pendanten zijn ter aanduiding van de tegenovergestelde emotie, die Hofman daarom nogal gekunsteld ‘onboos’ noemt.

‘Iemand boos maken’ dateert pas van rond 1700

Boos is pas in de 17de eeuw ingeburgerd geraakt in de huidige betekenis ontstemd of kwaad. ‘Iemand boos maken’ dateert bijvoorbeeld pas van rond 1700. De Oudnederlandse voorloper bosi betekende kwaadaardig, terwijl de Middelnederlands taalvorm bose een scala aan betekenissen had, waaronder onnozel, slecht, zondig en verdorven. Sommige van die oorspronkelijke betekenissen heeft boos trouwens nog steeds, zoals in boze opzet, boze plannen en uit den boze zijn.

Over de herkomst van boos is verder weinig bekend, behalve dat de basis ervan een voor-Germaanse taalvorm is met de betekenis opblazen of zwellen. Verwante woorden worden verder alleen aangetroffen in West-Germaanse talen, zoals het Fries en het Duits.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden