TaalPeter-Arno Coppen

Grammaticale kennis is goed voor het milieu

‘Iedereen kan getest vanaf 1 juni’, stond afgelopen weekend op teletekst. Het is maar goed, dacht ik, dat deze constructie bestaat, want er hadden nog maar drie letters bij ­gekund en dan was de kop voor teletekst te lang geweest. Fijn dat je het hulpwerkwoord ‘worden’ hier kunt weglaten. Waarom kan dat niet ­vaker?

Er zijn een paar factoren die meewerken om de teletekstkop mogelijk te maken. De eerste is dat het hulpwerkwoord ‘worden’ niet zo heel veel aan betekenis toevoegt. Natuurlijk, het verschil tussen ‘Ik sla iemand’ en ‘iemand wordt door mij geslagen’ is aanzienlijk, maar dat ligt eerder aan die hele omzetting dan aan dat ‘worden’. Daar kun je hooguit iets van een ervaring in zien, en zelfs dat is twijfelachtig. Nee, ‘worden’ heeft meer de grammaticale functie dat het die omzetting mogelijk maakt.

Alleen ‘Iedereen zal getest’ lijkt niet goed

De tweede factor is dat er sprake is van een modaal hulpwerkwoord, ‘kan’. Ook bij andere modale hulpwerkwoorden kun je ‘worden’ vaak weglaten. ‘Iedereen moet getest, ­iedereen mag getest, lijkt getest, schijnt getest, blijkt getest’ en zelfs ‘Niet iedereen hoeft getest’, het is allemaal wel mogelijk (alleen ‘Iedereen zal getest’ lijkt niet goed). Het modale hulpwerkwoord gaat over wenselijkheid of zekerheid, en beschrijft dus in feite je ervaring bij een veronderstelde situatie.

De derde factor is dat het voltooid deelwoord het belangrijkste deel van de betekenisomzetting al voor zijn rekening neemt. Een ‘getest iemand’ is al iemand die getest wordt (of is). Dat ‘worden’ hoeft er voor de betekenis dus niet echt bij.

Als dat in de context geen misverstand oplevert, kun je ‘worden’ dus best weglaten. Dat is niet alleen handig voor de teletekstkoppenmakers, maar denk ook eens aan alle inkt­besparing in de papieren krant. Dat moet bij grote oplages zeker in de ­liters lopen. Grammaticale kennis is goed voor het milieu.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden