null Beeld
Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Grammaticale beschrijving kan in geen jaren voltooid zijn

Een lezer schrijft mij over de uitdrukking ‘ergens met geen woord over reppen’. Hij vraagt zich af of dit niet een beetje kinderlijk taalgebruik is, zoiets als ‘met zonder jas’. Het gemakkelijke antwoord daarop is dat het geheel een vaste uitdrukking is, waar de ontkenning ‘geen’ in inbegrepen is. Je kunt dus niet (meer) zeggen dat het de ontkenning is van ‘ergens met een woord over reppen’.

Maar het is natuurlijk wel een buitenkansje dat net de nieuwe versie van de Algemene Nederlandse Spraakkunst verschenen is, en een van de nieuwe hoofdstukken gaat toevallig over ontkenning. Dus toch even opzoeken.

Er staat iets soortgelijks besproken in de paragraaf over ‘niet versus geen’. Daar staat: ‘Op vaste uitdrukkingen na, treffen we zelden geen aan in voorzetseluitdrukkingen’. Die term is een kennelijk foutje, want een voorzetseluitdrukking is iets als ‘met betrekking tot’ of ‘op grond van’. Bedoeld is ‘woordgroepen die met een voorzetsel beginnen’, wat elders in de ANS ‘voorzetselconstituent’ heet, want het voorbeeld is dat je in de betekenis ‘Hij houdt niet van kaas’ niet kunt zeggen ‘Hij houdt van geen kaas’ (wel weer ‘van geen enkele kaas’, maar dat is iets anders).

Een omissie van geen groot belang

Hoe dan ook, in vaste uitdrukkingen heb je wel ‘Ze is zich van geen kwaad bewust’, wat weer zo’n inbegrepen ontkenning is, omdat het geen ontkenning (meer) is van ‘Ze is zich van kwaad bewust’. Maar je hebt ook ‘Hij is op geen fout te betrappen’, wat wel degelijk een ontkenning is van ‘Hij is op een fout te betrappen’.

De ANS merkt op dat in België de mogelijkheden ruimer zijn, maar een mogelijkheid in Nederland die zo te zien niet besproken wordt is ‘Ik heb van geen kaas zó genoten als van deze’. Misschien is deze omissie van geen heel grote importantie, maar hij toont aan dat grammaticale beschrijving in geen jaren voltooid kan zijn.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden