null Beeld
Beeld

BoekrecensieRoman

Graag was ik nog even in die spookachtige West-Friese polder gebleven die Renske Jonkman zo mooi optekent

Renske Jonkman vertelt met verve over een boerenleven in de jaren vijftig, maar verliest iets van haar magie in het Canadese heden.

Na tien Amsterdamse jaren keerde schrijfster Renske Jonkman terug naar de West-Friese polders uit haar jeugd. Ze schreef er columns over in deze krant, over boeren en natuurbeschermers, en nu is er haar grote boerenroman: Dit verdronken land, waarin ze de woelige relatie tussen het polderlandschap en de mens onderzoekt.

Het is Jonkmans derde boek en het begint al meteen zo mooi. Na een korte proloog die zich in 1607 afspeelt, verplaatst het verhaal zich naar september 1956, een maand vol zuidwesterstormen waarin de polders van de Wogmeer en Heerhugowaard ‘volstrekt onvoorspelbaar’ zijn. In deze streek waar het zo kan spoken, ontfermen drie broers en een zus zich over de erfenis van hun overleden ouders: een boerderij die zich financieel op de rand van de afgrond bevindt. ‘Een ouwe bende’, aldus Krijn, de oudste. Achttien is hij.

null Beeld illustratie Tjarko van der Pol
Beeld illustratie Tjarko van der Pol

Al 350 jaar bezit hun familie losse bunders tussen Hensbroek en de Wogmeer, een eilandenrijk waar de helft van het jaar hun koeien lopen. Met een schuit varen ze die logge beesten op en neer. Het is een bar bestaan, maar er hangt vernieuwing in de lucht. Een ruilverkavelingscommissie onderzoekt hoe al die losse postzegeltjes land aan elkaar kunnen worden geregen tot mooie, rechte kavels. Een plan waarover gestemd gaat worden in het dorp en dat een strijdpunt vormt tussen Krijn, die verlangend naar de moderne toekomst kijkt en zijn jongere broer Lucas, die het land in de familie wil houden.

Kalme verteltrant

Jonkman brengt die vervlogen tijden met verve tot leven. Ze heeft een kalme verteltrant, haar zinnen zijn kraakhelder en gespeend van tierelantijnen. ‘Een reiger schoot met een ruk omhoog vanuit het riet. Zo in het donker klonk het klapwieken van de vleugels als een primitief geluid uit de wildernis. Er huisde in de kern van het bestaan iets angstigs en wantrouwigs waardoor iedereen continu op de vlucht sloeg voor de ander.’

Het zijn krachtige beelden die Jonkman schept. De mist, de slagregens, de natte klei, de kou die nooit meer uit je botten lijkt weg te trekken en dan die vervallen boerderij waar de vier wezen zwijgzaam in de keuken zitten, de twee broers tussen wie de spanning steeds hoger oploopt. Een catastrofe hangt in de lucht, maar net als het drama zich begint te voltrekken, schakelt Jonkman over naar 2020, naar de zomerse hitte van Canada. Graag was ik nog even in die spookachtige polder gebleven, bij Krijn, Lucas, Janna­­ en Seth, wier verhalen me zo aan het hart gingen, maar Jonkman trekt haar roman de breedte in; de verschillende generaties boeren­­ die steeds weer voor nieuwe hindernissen komen te staan in die oneindige strijd tussen land en mens, dát wil ze laten zien.

Zestig jaar later in Canada

Meer dan zestig jaar later wordt Lucia, Janna’s dochter, in Canada op sleeptouw genomen door haar echtgenoot, een melkveehouder die wil emigreren. Het fosfaatrecht, het afschaffen van het melkquotum, de stikstofkwestie; het boeren wordt hem in Nederland onmogelijk gemaakt. Jack is, nou ja, nogal een onbehouwen boer. Zo’n man die het werk van zijn vrouw ‘haar hobby’ noemt en die er domweg van uitgaat dat zij hem volgt, waar hij ook gaat. Dat seksisme, daar had ook Janna mee te maken toen zij in de jaren vijftig buiten de zakelijke aspecten van het boerenbedrijf werd gehouden.

De vrouwen in Dit verdronken land hebben meerdere gevechten te voeren, stelt Jonkman subtiel vast, maar ze houden hun rug recht. Lucia heeft zo haar bedenkingen bij de emigratieplannen van Jack, maar ze heeft een verborgen agenda; de reis door Canada stelt haar in staat op zoek te gaan naar de broer van haar moeder, ‘cowboy billie ome Krijn’, die na de vroege dood van zijn broer Lucas de West-Friese polders ontvluchtte om nooit meer terug te keren.

Gebalde vuisten

Iets van de magie van Jonkmans roman gaat verloren in dit Canadese deel. De boeren die de strijd niet langer zwijgend aangaan, al die gebalde vuisten en grote woorden: ‘…zijn agressie richtte zich niet alleen op mij maar op de overheid in het algemeen, op de beleidsmakers, de gore stadselite, zoals hij het noemde…’ Jonkman posteert zich hier wat nadrukkelijk tegenover de boeren met hun machteloze gebrul en expansiedrift. Haar beschrijvingen van het Canadese landschap, van de ultramoderne ranches en de troosteloze motels zijn bovendien wat fletser, net als Lucia verlangde ik terug naar het vlakke land, naar die oude stolpboerderij in de Hollandse polder.

Dat gezegd hebbende: Dit verdronken land eindigt sterk, met een hoofdstukje dat zich afspeelt in 2148 en waarin de Noordzee kilometers land heeft overstroomd.

null Beeld

Renske Jonkman
Dit verdronken land
Nijgh & Van Ditmar;
272 blz. € 20,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden