Opinie

Gorki is Oostpool te machtig

ARNHEM - Als de winter ten einde is, spreidt menig toneelgezelschap koerend voor de laatste keer in het seizoen al zijn veren tentoon in een groots opgezet spektakel. Ook de nog jonge toneelgroep Oostpool doet dit jaar mee met het ritueel en koos het Nederlands Openluchtmuseum als locatie voor Maxim Gorki's stuk over verstikkende kleinburgerlijkheid, 'Kleine Luiden' uit 1902.

Hans Oranje

Alleen al de tocht door het statige beukenlandschap naar het museum toe, en een rit per tram over het terrein naar een loods voor de opslag van landbouwwerktuigen, Huis Goes, waar de voorstelling wordt gespeeld, vormen een echte attractie. Over de volle breedte van dit gebouw heeft ontwerper Paul Gallis een dwarsdoorsnede gemaakt van het huis van Vasilj Bessemjónov met bovenverdieping en al, terwijl we door de grote ramen uitzien op de tuin.

Even breedsprakig als het decor is de tekst van Gorki, vertaald door Marko Fondse. De vier bedrijven vormen in de regie van Rob Ligthert en de dramaturgie van Rob Klinkenberg eigenlijk een soort soap over een familie met personeel en kostgangers waarbinnen het als in 'Dynasty' of 'Dallas' niet goed toeven is. Dat komt, denk ik, omdat de echte rode draad bij Gorki niet bruikbaar meer is: het ontwakende socialisme tegen de verstikkende instituties van het afbrokkelende tsaristische Rusland. Daardoor is het belangrijkste conflict, dat tussen pleegzoon Nil (Freek Brom) en zijn pleegouders, ontdaan van zijn symbolische lading en blijven er alleen familieruzies over.

In die ruzies is de vader des huizes, Han Römer, onveranderlijk zó benepen en zó kwaadaardig, dat hij een karikatuur van zichzelf wordt. Zijn vrouw, Edda Barends, is met zo'n overweldigende domheid behept dat je dat alleen maar dragelijk kunt maken met een heleboel humor. Maar juist bij deze twee hoofdrollen gaat het allemaal bloedserieus toe; de humor is gereserveerd voor de alcoholische koorzanger Terenti van Kees Hulst of de af en toe langswippende student Sjisjkin van Remco Melles. Dat vind ik jammer, want daardoor is de handeling als geheel te log en komen er te weinig schakeringen in de belangrijkste karakters, ook bij dochter Tatjana van Anne Martien Lousberg of de toch al niet erg uitgesproken zoon Pjotr van Christiaan Montanus. Aardige vondst is de meid Stepanida, waarmee Marlies Hamelynck een mooie pantomime door het hele stuk heen weeft.

Niet alle acteurs, van wie ik nog niet noemde René van Asten, Nienke Römer, Juul Vrijdag en Eva Damen, maken hun aanwezigheid tot een onontkoombaar gegeven. Dat komt ongetwijfeld ook omdat Gorki in dit stuk toch verre de mindere blijft van kunstbroeder Tsjechov in zijn schildering van het leven in de provincie. Maar ik denk ook dat zijn stuk wat te machtig is geweest voor de groep, omdat de spruitjeslucht die Ligthert met opzet en ook wel geslaagd had aangebracht door alles over te brengen naar de ambiance van een Nederlands jaren-vijftiggekeutel, nu wel vreselijk penetrant het hele stuk bleef hangen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden