Kroonprinses Amalia is dinsdag achttien geworden. Beeld ANP
Kroonprinses Amalia is dinsdag achttien geworden.Beeld ANP

Het oog van De WolfJoke de Wolf

Gluren naar kroonprinses Amalia

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: de jarige Amalia.

Joke de Wolf

Amalia van Oranje werd dinsdag achttien. Vanaf nu is de kroonprinses een volwassen troonopvolger, woensdag houdt ze haar toespraak bij de Raad van State. Woorden uit een sprookje waar we steeds meer van kunnen zien: de deuren van haar prinsessenkamer, tot nu toe angstvallig op een kier gehouden, openen zich langzaam.

Een chaotisch allegaartje

In 1656 maakte Diego Velázquez Las Meninas, een van de meest mysterieuze en intrigerende schilderijen uit de kunstgeschiedenis. Het is een chaotisch allegaartje van mensen en een hond in een grote ruimte. Velázquez schilderde zichzelf, links staat de schilder bij zijn doek, wat hij schildert zien we niet. Op de achtergrond staan of spiegelen meer personages en schilderijen, over hun rol in het schilderij hebben filosofen en kunsthistorici al boeken vol geschreven. Op de voorgrond staan vijf kleine mensen en een hond, hier gaat het nu even over de enige persoon die vol in het licht staat, het kleine meisje in de witte jurk: een prinses.

Velázquez was hofschilder van Filips IV van Spanje. Het meisje op de voorgrond, Margaretha van Spanje, was de lievelingsdochter van Filips. Velázquez zou deze ‘Infante Margarita’ vaker schilderen, ook toen ze ouder was. Hier is ze nog maar vijf, toch weet ze, als een kind van fanatieke ‘Instagramouders’, precies hoe ze moet kijken.

Las Meninas van Diego Velázquez 

 Beeld Museo Nacional del Prado
Las Meninas van Diego VelázquezBeeld Museo Nacional del Prado

Ook van Amalia zijn vaak foto’s gemaakt waarop duidelijk was dat ze wist dat het ernst was, anders dan voor haar zusjes. Meerdere keren poseerde ze voor fotograaf Erwin Olaf, daarnaast talloze keren voor alle fotografen met toestemming van de RVD: op ski’s in Oostenrijk en in de tuin van de Eikenhorst. Vaak droeg ze jurken die een leeftijdgenootje zonder Oranje in haar achternaam nooit zou dragen.

Alle gedragingen onder een vergrootglas

Altijd voel ik ongemak bij die foto’s. Deels is het plaatsvervangende pubergêne. Daarnaast is het vreemd om in 2021 mensen nog vanaf hun geboorte zo’n belangrijke functie te geven en daarom alle uitspraken, gedragingen en uiterlijkheden van die kinderen onder een vergrootglas te leggen.

Claudia de Breij mocht met Amalia praten voor het boek dat traditiegetrouw bij de achttiende verjaardag van de toekomstige monarch verschijnt. De cabaretier wist de RVD ervan te overtuigen ‘fukkit’ te laten staan, een stopwoordje van de prinses, las ik op Nu.nl. Mensen staren soms naar haar, vertelde Amalia, ‘alsof je een goudvis op je hoofd hebt’.

Bij het schilderij van Velázquez is het mediabewuste kind het onverstoorbare middelpunt. Er gebeurt veel om haar heen, ook op de voorgrond: een van de hofdames, zelf ook nog een kind, biedt Margaretha iets te drinken aan, de tweede kijkt nieuwsgierig naar de toeschouwer. De titel, Las Meninas, slaat op deze hofdames, alsof zij het eigenlijke onderwerp zijn van het werk.

De kindertijd van de infante was snel voorbij. Op haar vijftiende trouwde ze met keizer Leopold I van Oostenrijk, haar oom. Ze zou zes keer zwanger raken, twee keer had ze een miskraam, daarvan gaf ze de Joden de schuld. Op haar 21-ste overleed Margaretha in het kraambed.

Ter gelegenheid van hun huwelijk had hofcomponist Antonio Cesti een twee dagen durende opera gecomponeerd. Vanwege het speciaal voor de gelegenheid gebouwde operagebouw was het de duurste opera tot dan toe. De opera heette De goudappel, en pas bij het horen van die naam begreep ik hoe krachtig Amalia’s vergelijking van de goudvis is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden