Review

Giph heeft geen last van bindingsangst

Romanciers hebben dit jaar het vaderschap ontdekt. Giphart laat zien dat vadergevoelens ook kunnen opbloeien voor andermans baby.

’IJsland’ is Ronald Gipharts eerste roman sinds zijn positief ontvangen koksboek ’Troost’ uit 2005. Wie het boek autobiografisch leest – wat te oordelen naar interviews met de schrijver deels zou kunnen – begrijpt wel een beetje waarom het even heeft geduurd.

De held Giph is een schrijver die het roer omgooit na een succesvol optreden in een provinciale bibliotheek, waar hij op een saaie voorleesavond samen met cabaretduo Egon en Ludo het publiek toch aan het lachen krijgt. Egon en Ludo nodigen Giph uit om mee te doen aan hun cabaret, genaamd Groep Smulders, en zo geschiedt.

Ondertussen wordt ook privé alles heel anders voor Giph. Zijn relatie met de arts Samarinde strandt en Giph pikt tijdens een feestje de Friese Teaske op, een vrouw die al zwanger is van iemand anders: haar zwangere buik en borsten sieren het omslag van ’IJsland’, als was het een landkaart.

Het kind in Teaske’s buik houdt Giph vervolgens niet alleen van het schrijven af, maar ook van het cabaret. Het jongetje blijkt ernstig ziek bij de geboorte en Giph blijft gekluisterd aan zijn ziekenhuisbedje, waar hij ook de moeder vervangt die het niet kan opbrengen om daar dag in dag uit het lijden van haar kind aan te zien.

Ronald Giphart is niet de eerste schrijver dit jaar die in een roman het ontluikende vaderschap exploreert. Herman Stevens (’Vaderland’), Henk Rijks (’De kostwinner’), Alex Boogers (’De tijger en de kolibrie’) gingen hem voor. In mei dit jaar ging de Libris Literatuurprijs 2010 naar Bernard Dewulf voor ’Kleine dagen’ waarin hij verwondering en vreugde van een nieuwe vader vastlegt. Maar Giphart doet met dat vaderschap iets heel anders dan bijvoorbeeld Rijks en Boogers, die klassieke gevallen van bindingsangst beschrijven. Mannen moeten het tenslotte zonder de binding via de baarmoeder, en dus alleen met de baby doen, en vaak staat daarbij ook nog een vrouw in de weg. Zo wordt de mannelijke ik-figuur in ’Vaderland’ van Herman Stevens weggejaagd door de obsessieve moederkloek die zijn vrouw geworden is.

Giphart draait de zaken om. Omdat er een zekere willekeur in het vaderschap schuilt, kan het ook op willekeurig welke baby worden botgevierd. Held Giph raakt vanaf de eerste minuut totaal verslingerd aan de kwetsbare Bent, die niet eens zijn eigen zoontje is.

’Er is geen daar daar’, citeert de schrijver Gertrude Stein in de titel van het eerste hoofdstuk. Stein beschreef haar geboortedorp waar geen verlangen naar een andere wereld bestond; Giphart kondigt er indirect en onheilspellend de alomvattendheid van het vaderschap mee aan.

De passages rond Bents geboorte en ziekte vormen het hart van ’IJsland’, een roman die verder eerlijk gezegd nogal als los zand aan elkaar hangt. Zo gaat het ook nog een beetje over liefde en vriendschap in dit boek. We gaan met Giph en Groep Smulders mee op tournee naar IJsland maar aankomen doen we daar niet. De bevriende cabaretiers blijven niet meer dan een stelletje ongeleide projectielen op de achtergrond, zo schetsmatig getekend dat we er geen mens in kunnen herkennen, ook Gipharts echte voormalige podiumgenoten (Martin Bril, Bart Chabot en Joost Zwagerman) niet. Dat de vriendschap met deze onderling uitwisselbare losbollen uiteindelijk ontploft, doet je dan ook weinig.

In de vele terzijdes, anekdoten en citaten (’Blozen is een vorm van exhibitionisme, zegt Freud’) herken je de columnschrijver die Giphart inmiddels geworden is. Een vlotte, smakelijke spreekstijl had de schrijver altijd al, maar het is jammer dat hij het sterke verhaal van de prille vaderliefde zo in ruis ten onder laat gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden