Review

GijzelaarschapNa de gijzeling bleef het ijzig stil

Brian Keenan, 'An Evil Cradling'. Uitg. Hutchinson, Londen, 296 blz. - f 63,90. Jackie en Sunnie Mann. 'Yours Till The End'. Uitg. Heinemann, Londen, 256 blz. - f 56,35.

HANS VAN DER PLOEG

Keenan (1950) werd geboren in Belfast in een land dat gezien de onderlinge strijd tussen de diverse religieuze groeperingen gelijkenis vertoont met de situatie in Libanon anno 1985. In dat jaar vertrok Keenan naar Beiroet om er college te geven aan de universiteit. Nog geen vier maanden later werd hij gevangen genomen.

Gedurende deze gijzeling werd hij zo'n 17 keer, onder vaak beestachtige omstandigheden, vervoerd naar een andere plek, totdat hij na vier en half jaar eindelijk in vrijheid werd gesteld.

Een deel van de tijd moest hij alleen doorbrengen, maar het grootste deel zat hij samen met de Engelsman John McCarthy gevangen. Het is dan ook niet zo vreemd dat er tussen hen een sterke bank ontstond.

Meer dan eens haalde Keenan zich met zijn hoekige gedrag ernstige mishandeling op de hals. Juist in die situaties kon hij terugvallen op McCarthy, die hem opving en de bewakers eenmaal zelfs herhaling van agressie jegens Keenan verbood.

Het is jammer dat zowel Keenan als het Britse echtpaar Mann de politieke achtergrond van de gijzeling in hun verhalen niet wat meer hebben uitgelegd. Want behalve Engelsen, waren er, zoals bekend, ook een aantal Amerikanen en Fransen in gijzeling genomen. De gijzelaars waren van elkaars bestaan op de hoogte, aangezien ze soms in hetzelfde gebouw gevangen zaten. Zo wisten ze bijvoorbeeld dat er op een kwade dag twee Amerikaanse gijzelaars waren doodgeschoten. Groot was de ontzetting toen Keenan en McCarthy in de gaten kregen dat ze in handen van de Islamitische Djihadpartij waren gevallen.

Hoe kan iemand zo'n gruwelijke ervaring ooit nog te boven komen, vroeg ik mij af. Helaas blijkt het over de tijd na de gijzeling in deze boeken pijnlijk stil. Over de manier waarop iemand een onterecht, langdurige gevangenschap weet te doorstaan, is bovendien al eens boeiender geschreven. Zo tekende bijvoorbeeld Edith Bone in Seven Years Solitary (1957) op, hoe zij wist te overleven in Hongaarse gevangenissen.

Bone vertrok in 1949 naar Hongarije om wetenschappelijk werk vanuit het Engels in het Hongaars te vertalen, maar werd spoedig aangezien voor een agente van de Britse geheime dienst. Ze weigerde een bekentenis af te leggen, waarna ze zeven jaar onder veelal erbarmelijke omstandigheden gevangen zat. Al haar kennis en herinnering gebruikte zij om helder te blijven en niet te zwichten voor de druk van haar ondervragers. Tijdens de gevangenschap maakte ze een inventarisatie van de woordenschat van de zes talen die ze beheerste. Ook maakte ze denkbeeldige wandelingen door de straten van steden die zij kende. (Keenan toverde in zijn verbeelding geluiden van de straten van Beiroet om tot stemmen uit het sinds zijn jeugd vertrouwde Belfast).

Bij Bone weerstond de kracht van het woord uiteindelijk de macht van het geweld. Gedichten reciteerde en vertaalde zij niet alleen, ze begon ze ook zelf te produceren.

Dat laatste deed Keenan trouwens ook. 'Time fluxes in the dark', zo heet het in het gedicht 'Nightmare' op de laatste bladzijde van zijn boek. Op een dag vlogen er ineens vogels zijn cel binnen, waar hij toen nog alleen in zat. Gelukkig waren deze hallucinaties van korte duur. Door dit gegeven wordt ook duidelijk wat Keenan in het gedicht bedoelt met "stilte die tot waanzin werd" .

Het 'verbazingwekkende relaas van de twee overlevenden van de gijzelingscrisis', zoals op het omslag van Yours Till The End staat, eindigt thuis, dat wil zeggen op het eiland Cyprus. Jackie Mann had in het verleden als straaljagerpiloot in de Battle of Britain voor hete vuren gestaan, maar de twee en half jaar dat hij als een hond aan een ketting was vastgebonden, zal hij niet licht vergeten. In de vroege middagzon staart Jackie naar de Cypriotische bergen van Troodos, terwijl Sunny het lied begint te zingen waarnaar de titel verwijst. Ieder heeft zo zijn eigen manier om een ramp te verwerken. "Laten we er nog eentje nemen" , zegt Jackie glimlachend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden