TaalPeter- Arno Coppen

Gewoon is gewoon gewend en niet gewoond

Op de foto naast zijn ­column in de krant is het net alsof Rob Schouten zich van zijn eigen schrijfsels heeft afgekeerd en peinzend de taalrubriek staat te lezen. Afgelopen dinsdag bevatte zijn column zelf een stukje taalbeschouwing. Hij verwonderde zich over de uitdrukking ‘van de trap gevallen zijn’ voor ‘naar de kapper geweest’, en over de herkomst van het woord ‘gewoon’.

“De taalkundigen ­weten het ook niet”, merkte hij mismoedig op. Maar dat is te snel geoordeeld. De taalkundige Frederik Stoett rapporteerde in 1923 dat ‘hij is van de trap gevallen’ gewoonlijk vervolgd werd met ‘en heeft zijn haar gebroken’. We kunnen dat op het gezag van Stoett aannemen, maar helaas zijn er geen schriftelijke bewijzen van.

Ook de herkomst van ‘gewoon’ is taalkundig ­redelijk zeker. Het moet verwant zijn met ‘(ge)wennen’, dat net als ‘nemen’ een voltooide tijd met de klinker ‘o’ gehad moet hebben. De oudste vindplaatsen zijn die in de constructie ‘gewoon(d) zijn iets te doen’. Van daaruit is eerst het bijvoeglijk naamwoord ontstaan (‘Ik ben dat gewoon’) en later het bijwoord. Ook ‘wonen’ kan gemakkelijk afgeleid worden uit de voltooide tijd van ‘wennen’: als je ergens gewend bent dan woon je er. Een rechtstreeks verband tussen ‘gewoon’ en ‘wonen’ is onwaarschijnlijk en hooguit volks­etymologisch.

Wat je gewoon bent is niet verrassend, en doorgaans ook niet bijzonder onwenselijk (meer). Vandaar het modale gebruik in ‘Nou, gewoon’. Het betekent: het is volgens verwachting en naar mijn inschatting voor jou niet onwenselijk. In de modernere Bijbelvertaling van het NBG kom je het al tegen in Genesis 37:20.

Taal

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden