Review

Gevangen in een verlamd lichaam

Remke de Lange

Regie: Julian Schnabel. Met Mathieu Amalric, Emmanuelle Seigner, Marie-Josée Croze. In 14 filmtheaters.

Iemand wordt wakker in een ziekenhuis. We zien wat hij ziet, wazig, met ogen die moeizaam opengaan en scherp stellen. Gezien de reacties van de omstanders mag het een mirakel heten dat die ogen open zijn. Artsen zijn verheugd en kletsen erop los over hoop, revalidatie en toekomst.

Ze horen niet de stem van de man die zich verbaast over dat drukke gedoe aan zijn bed. Natúúrlijk weet hij zijn naam nog: Jean-Dominique Bauby! Hoofdredacteur van Elle France, bien sur! Waarom hoort niemand hem? Zien – met één oog – en horen is het enige wat Bauby nog kan. ’Locked-in syndrome’. Bauby’s stem protesteert wanhopig wanneer iemand zijn andere, niet functionerende oog ter bescherming dichtnaait. Het is een beeld dat je naar ademt doet happen.

Dit is de grandioze opening van ’The Diving Bell and the Butterfly’, de verfilming van Bauby’s memoires (’Le Scaphandre et le Papillon’) waarin hij de gekmakende gevangenschap in zijn eigen verlamde lichaam beschrijft, na een beroerte op 43-jarige leeftijd. Hoe hij dat op papier kreeg? Met dat ene oog. Een geduldige logopediste ontwikkelt een systeem waarbij hij met ooggeknipper steeds een letter kiest uit het alfabet. Mijn verbeelding en geheugen zijn niet verlamd, constateert Bauby.

Daar binnen in dat eenzame hoofd stelt de ijdele, overspelige Bauby zich allerlei spectaculairs voor. Skiën van onmogelijke pistes, seks in de branding met mooie vrouwen, schálen oesters. En datzelfde woedende hoofd kan zijn verdriet niet beschrijven wanneer zijn ex vrouw en kinderen hem bezoeken: ’Ik kan ze niet door hun haren strijken, hun warme lichaampjes niet tegen me aandrukken’.

Julian Schnabel, eerder dit jaar op het filmfestival van Cannes bekroond als beste regisseur, weet heel precies te verbeelden wat een intense pijn het familie-uitje naar het strand teweegbrengt. Alles wappert en beweegt aan zijn gezin: haren en rokken in de wind, kindervoetjes in het zand. Biggelende tranen op de wang van zijn zoon. Alleen aan Bauby zelf, in zijn rolstoel, is alles juist stil.

Bauby’s beslissing om op literaire wijze woest en tegelijkertijd poëtisch om zich heen te slaan met fantasieën, observaties en bitterzoete herinneringen, en Schnabels keuze om die intense hersenactiviteit te vangen in grimmige dialogen, stiltes en psychedelische beeldexplosies, maken van ’The Diving Bell’ een verbijsterend niet-sentimentele film die je toch veel meer naar de keel grijpt dan de thematisch vergelijkbare, huilerige ’Mar Adentro’.

Met zijn ene oog gluurt Bauby in decolletés. Op de soundtrack grommen Lou Reed en Tom Waits. Bauby was een man die lééfde totdat hij een paar dagen na de verschijning van zijn boek, overleed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden