Review

Gevangen in een goed geoutilleerde keuken

Jann Ruyters

Engeland kent een rijke traditie aan schrijfsters die zich concentreren op vrouwenlevens en wat daar zoal aan schort. Toch werd het onbehagen van de vrouw nog maar zelden zo precies, helder, nietsontziend en toch geestig onder woorden gebracht als door de Engelse Rachel Cusk. De horror van bevalling, krampjes en het verlies van vrijheid, beschreef ze al lumineus in haar autobiografische verslag ’In het land van moeders’, het geworstel met kleine kinderen was de motor in haar roman ’De gelukkigen’. Haar nieuwste roman is het even frisse, als bittere ’Arlington Park’; over frustratie en depressie in de goed geoutilleerde keukens van de kindvriendelijke buitenwijk.

Cusk, 39 jaar oud, is te beschouwen als een postfeministische schrijfster. Haar huisvrouwen raken op een heel andere manier gevangen in kinderen, taarten en boodschappentassen dan veertig jaar terug, toen de tweede feministische golf nog op gang moest komen.

De wanhoop in ’Arlington Park’ verschilt bijvoorbeeld van de wanhoop van de moeder in AKO-prijswinnaar ’De Bekoring’ van Hans Münstermann. In ’De Bekoring’ lees je de verstikking van de jaren vijftig, de gevangenis van het burgerfatsoen. In Cusks romans zijn er wél (kleine) banen, echtscheidingen, vluchtwegen: de ontreddering schuilt in de momenten; in de miezerige details. En Cusk schittert in die details.

In ’Arlington Park’ schetst Cusk een heel natte dag in Arlington Park; een dag in de levens van vijf vrouwen, ieder op hun eigen wijze ongelukkig. Zo is Juliet, ooit een briljante middelbare scholiere, nu ’tot barstens toe gevuld met het bezinksel van verspilde dagen’. () ,,Ooit leek het haar iets hoogstaands om een huis, een man en kinderen te hebben’’, schrijft Cusk. ,,Maar toen ze ze eenmaal had, ontwikkelde zich het gevoel dat ze lood in haar aderen had.’’

De van haar vierde kind zwangere, en noodgedwongen onbeweeglijke Solly is gebiologeerd door haar onderhuurster, een ontspannen Italiaanse die haar zoon in Italië heeft achtergelaten. Dankzij haar belandt het echtpaar op een avond zomaar zonder kinderen in een restaurant ’enigszins geschrokken, alsof ze van grote hoogte naar hun tafel waren gesmeten.’ De artistieke Maisie is vanuit Londen naar Arlington Park verhuisd, maar raakt tussen de schommels en op het speelplein meer ontheemd dan ontspannen. De perfectionistische Amanda bestrijdt haar moeizame contact met de vierjarige Eddie met overmatig poetsen. Christine, de minst hooggestemde, en minst wanhopige van het stel, bereidt een feestje voor dat een aantal van de vrouwen en hun echtgenoten bij elkaar zal brengen.

In de melancholie en scherpte van ieders bespiegelingen, en in de vloeiende overgangen van de een naar de ander, herinnert Cusk aan Virginia Woolf, aan wier ’Mrs Dalloway’ ze ook de structuur van die ene dag en het feestje als apotheose lijkt te ontlenen. Een belangrijk verschil is dat Cusk de gedachtenstromen afwisselt met fragmenten waarin ze alleen van buitenaf registreert. Dat legt nog meer nadruk op het gevoel van vervreemding waar deze vrouwen mee kampen. Wanneer Maisie in de regen op een parkeerplaats een automobilist uitscheldt nadat die een kind bijna heeft overreden, wordt die uitbarsting nog dreigender en wilder omdat we het horen via Christine, die vanachter haar autoraam de ruzie gadeslaat.

Erg zonnig is deze roman niet. De neerkletterende regen waar Cusk mee opent, doordrenkt het boek en de beschreven levens, zoals regen nu eenmaal de macht kan grijpen als je er niet via werk aan kunt ontsnappen. Ongetwijfeld zal Cusk ook nu weer, net als na ’In het land van moeders’, de kritiek krijgen dat ze die neerslachtigheid laat overheersen. Onzin, die kritiek. Cusk concentreert zich op de soms incidentele, maar soms ook almaar doorsluimerende keerzijde. Ze verwoordt die zo helder en oorspronkelijk dat het alsnog vrolijk stemt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden