Taal Peter-Arno Coppen

Gevallen van ‘dubbeloppigheid’ zijn niet altijd verkeerd

Een lezer stuurt mij een aantal ‘stijlbloempjes’ (zoals hij ze zelf noemt). ‘Niet om mij eraan te storen’, schrijft hij er enigszins tandenknarsend bij, maar waarom dan wel blijft een beetje onuitgesproken. Het gaat allemaal om gevallen van een zekere ‘dubbeloppigheid’ (zoals ik dat zelf dan weer noem), zoals in ‘Het liefst zou ik willen wensen dat…’, ‘Dit gaat de toekomst worden’ en ‘Het zou mogelijk kunnen…’.

De redenering is ongetwijfeld dat ‘willen’ al inbegrepen is in ‘wensen’ (of andersom), net als ‘gaan’ inbegrepen is in ‘worden’, en dat ‘kunnen’ al een mogelijkheid uitspreekt, zodat ‘mogelijk’ dubbelop is.

Dit zijn bekende gevallen, die zeker tot de taalergernissen behoren. Toch heb ik als taalkundige een aantal kanttekeningen daarbij. Ten eerste strekt de kritiek zich vaak uit tot de spreektaal, en een zekere mate van overbodigheid in spreektaal kan heel nuttig zijn.

Hard, koud en hoekig

Ten tweede proef ik in de kritiek iets van het streven naar zo beknopt mogelijk taalgebruik. Maar beknopt is niet hetzelfde als duidelijk, en vaak zonder persoonlijke nuanceringen. Dan krijg je een hard, koud en hoekig taalgebruik waar ik althans niet zo vrolijk van word.

Het belangrijkste bezwaar dat ik echter heb is dat de meeste van die zogenaamde dubbeloppige gevallen juist verschillen in betekenis van de korte vormen.

In ‘willen wensen’ is willen modaal (je gevoel) en wensen actief (een handeling). In ‘gaan worden’ is gaan aspectueel (beginnen) en geeft worden ontwikkeling aan. In ‘mogelijk kunnen zijn’ is kunnen modaal (onze­kerheid) en mogelijk existentieel (bestaanbaar). Verkorten is dan verarmen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden