Review

Gestrande 'tussenvrouwen'

Een eeuwenoude klaagzang steekt de kop weer eens op: vrouwelijke toneelspelers liggen er na hun veertigste uit in het theater. Niet omdat ze 'van gevorderde leeftijd' zijn, maar omdat ze tussen de wal van de jonge geliefde en het schip van de oude moeder, gewiekste tante of boosaardige koningin vallen. Shakespeare heeft het in zijn 'Romeo en Julia' nota bene al zwart op wit beschreven: de pronte nanny van Julia wordt op klaarlichte dag zomaar voor 'Sail!/Slagschip!' uitgescholden. Ook al weer te oud, zij het nog theatraal-functioneel oud.

TM (voorheen de Theatermaker), suggereert staatssecretaris Van der Ploeg zijn beleid nou eens trefzeker bij te stellen en van 'de oudere vrouwen' in het theater een speerpunt te maken.

Ligt het aan regisseurs, die geen 'tussenvrouwen' op het toneel zouden willen hebben? Aan toneelschrijvers, die vrouwelijke veertigers consequent uit hun stukken zouden bannen? Of is er niets nieuws onder de zon?

In alle grote theatergezelschappen van Nederland spelen vrouwen van amper twintig tot ver over de zestig. En die toneelschrijvers, zijn dat allemaal zulke verstokte 'veertigers-werenden'? Tsjechovs 'Drie zusters' zijn net zo leeftijdloos en van alle tijden als Martha uit Albee's 'Who's afraid of Virginia Woolf', om maar twee voorbeelden uit een ellenlange opsomming van 'veertigers-vriendelijke' toneelstukken te noemen.

Directeur Job Gosschalk van Kemna Casting weet dat er weinig stukken voor vrouwen zijn geschreven, maar bespeurt ook behendigheid van regisseurs en producers om dat te omzeilen. ,,Zo maakt Theu Boermans van de Trust een Tsjechov met oudere vrouwen. Bij het Noord Nederlands Toneel kreeg Pleuni Touw de hoofdrol in 'Een meeuw'; dat stuk is voor haar uitgekozen, denk ik. 'Wilhelmina' werd gekozen om Anne-Wil Blankers in de hoofdrol te hebben.'' Zo nijpend beschouwt Gosschalk het probleem ook weer niet, en bovendien kan 'de oudere vrouw' er zelf ook wat aan doen: ,,Neem een voorbeeld aan Carrousel, dat gezelschap heeft veel vrouwenrollen gecreëerd.'' En anders biedt de televisie met korte films, drama's en soap nog uitkomst. ,,Soaps voorzien in veel werk, maar dat moet je niet te lang doen.''

,,Als veertiger kun je niet de moeder van een bijna dertiger spelen'', weet Elsje de Wijn, ,,noch de dochter van een vijftiger.'' Tussen haar veertigste en vijftigste kreeg zij duidelijk minder werk, moest ze al blij zijn als ze een rol kreeg en honoreerde het advies van Gosschalk en passant door bij de televisie werk te vinden. ,,Nu kan ik gelukkig weer kiezen. Na je vijftigste wordt alles voor de buitenwereld weer duidelijk, dan kun je een oma of een moeder van een jonge vrouw spelen. Hoewel ik laatst nog de dochter van Annet Nieuwenhuizen heb gespeeld, terwijl ik daar eigenlijk veel te oud voor was. Soms maakt het blijkbaar ook weer niets uit.''

Voormalig artistiek leider van de jeugdtheatergroep Narcis, Hermi Hartjes (47), doet een beroep op Rick van der Ploegs politieke correctheid door subsidie te vragen voor regisseurs en schrijvers die hun stukken rond oudere vrouwen situeren. ,,Ik herinner me 'De twaalf gezworenen' van het Noord Nederlands Toneel, dat louter en alleen door oudere mannen werd gespeeld. Waarom niet door twaalf oudere vrouwen? Het gaat mij er niet om dat er geen mannen mogen meespelen, maar een paar oudere vrouwen, dat moet toch kunnen.''

Moet kunnen, moet kunnen - een lozere en gratuitere kreet uit de vorige eeuw is amper voorhanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden