TaalTon den Boon

Genieten van een zin met een dubbele bodem

De prijs voor de allermooiste zin die afgelopen week in Trouw stond, kan wat mij betreft naar de kop ‘Afzeggers waren er altijd op Prinsjesdag’. Dit pareltje stond woensdag boven een artikel over kabinetsleden, Kamerleden en andere betrokkenen die tijdens Prinsjesdag weleens verstek hebben laten gaan.

De aangehaalde zin is misschien niet eens dubbelzinnig bedoeld, maar heeft op een onnadrukkelijke wijze toch een dubbele bodem. Om die te zien, kun je de zin het best hardop lezen. Leg daarbij het accent eerst op ‘altijd’. Dat levert de lezing op die door de koppenmaker is bedoeld en die zich laat omschrijven als: er is in het verleden geen Prinsjesdag voorbijgegaan of er waren altijd wel een paar mensen die afzegden oftewel niet kwamen opdagen. 

Een socialist met principes

Met een dubbele ontkenning zou je de zin ook kunnen parafraseren als: er waren nooit géén afzeggers op Prinsjesdag. Uit het bijbehorende stuk blijkt inderdaad dat er elk jaar wel iemand was die een reden had om niet te komen opdagen: een Kamerlid dat heel toevallig een andere afspraak had, een socialist met principes, de koningin die ziek of zwanger was.

Je kunt het accent ook op ‘waren’ leggen. Dan krijgt de zin een tegenovergestelde betekenis: er zijn weliswaar altijd afzeggers (mensen die vooraf zeggen dat ze niet zullen komen), maar als puntje bij paaltje komt, blijken ze er toch altijd te zijn.

De krantenkop heeft in de twee lezingen een tegenovergestelde betekenis. Dat maakt de zin des te spannender. Er is in dit geval geen sprake van lexicale dubbelzinnigheid (dubbelzinnigheid die het gevolg is van een woord met meerdere betekenissen), maar van grammaticale dubbelzinnigheid. In een iets andere formulering – in dit geval door toevoeging van het woordje al – zou de zin overigens niet multi-interpretabel zijn geweest: ‘Afzeggers waren er altijd al op Prinsjesdag’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden