null Beeld
Beeld

BoekrecensieGeschiedenis

Gelukszoekers in negentiende-eeuws Charleston

Personages blijven schimmig maar Annejet van der Zijl schetst een levendig beeld van het hectische, schizofrene Amerika.

Gerwin van der Werf

Annejet van der Zijl was in maart 2020 nog de trotse koningin van het Boekenbal, maar de daaropvolgende Boekenweek viel in het water. Bijna alle activiteiten werden afgeblazen, mensen waren drukker met het inkopen van wc-papier dan boeken, de chaotische week eindigde met een lockdown. Het boekenweekgeschenk van Van der Zijl, Leon & Juliette, verdween snel uit de aandacht. Dat het verhaal nu een tweede kans krijgt in haar nieuwe boek Fortuna’s kinderen zou je dus als goedmakertje kunnen beschouwen, maar in feite is het slimme marketing: het was al aangekondigd dat ze het verhaal over de Hollandse zakenman Leon Herckenrath, die in Charleston de jonge tot slaaf gemaakte Juliette vrijkoopt, zou uitbreiden met de al even fascinerende geschiedenis van Virginie de Fremery, de oudste dochter van Leon en Juliette.

Inderdaad is Leon & Juliette als eerste deel opgenomen in Fortuna’s kinderen. Handig om te weten voor je het boek aanschaft, want mogelijk heb je de helft van het boek dus al in de kast staan. Maar wie er mopperig over doet heeft niet echt een punt. Ten eerste is de werkwijze van Van der Zijl zo arbeidsintensief dat zelfs aan een dunnetje als een boekenweekgeschenk jaren onderzoek voorafgaat, en ten tweede horen deze verhalen op een organische manier bij elkaar, ze vormen samen de geschiedenis van een liberale familie die in de negentiende eeuw het geluk zoekt in Amerika.

Trouwen in het geheim

Wat dit eerste deel betreft, ook bij herlezing was ik weer verbijsterd over hoe de economie van het bruisende en kleurige Charleston in de eerste helft van de negentiende eeuw volkomen drijft op slavernij en slavenhandel. The peculiar institution noemden de inwoners het schandelijke systeem eufemistisch. Dit is de omgeving waarin Leon Herckenrath de 11-jarige Juliette, die hem op zijn ziekbed heeft verzorgd, koopt van haar meester, met het doel haar vrij te laten. Drie jaar later trouwen ze in het geheim. Léon slaagt erin zijn vrouw en kinderen naar Nederland te smokkelen als het in Charleston te gevaarlijk wordt. Van der Zijl besteedt veel aandacht aan de liefde en genegenheid die de twee voor elkaar gevoeld moeten hebben – het is de kern van haar narratief: ‘Maar de hele familie Herckenrath wist dat ze nog altijd het allergelukkigst was als ze haar Vliegende Hollander na een overzeese zeereis weer in de armen kon sluiten.’ Zou het? Je hoopt het van harte, maar Van der Zijl veegt wel een bedenkelijk feit onder het vloerkleed: Juliette trouwde op haar veertiende en beviel voor haar twintigste al van vier kinderen. We moeten van de auteur aannemen dat het ware liefde was, maar evengoed kun je het een vorm van slavernij noemen.

 Annejet van der Zijl Beeld ANP
Annejet van der ZijlBeeld ANP

In het tweede deel, getiteld James & Virginie, volgen we de avonturier James de Fremery. Als hij aankomt in San Francisco (dat nog bestaat uit tenten en houten huisjes) staat de Goldrush net te beginnen. Goud zoeken doet hij niet, hij is wel wijzer. Als hij een paar jaar later terugkeert naar Nederland om zijn bruid te halen – Virginie Heckenrath – heeft hij als wijnhandelaar en bankier fortuin gemaakt. Van der Zijl laat zien hoe onbereikbaar de Amerikaanse westkust was voor de vroeg negentiende-eeuwse reiziger. Een spoorlijn lag er nog niet, dus wie van New York naar San Francisco wilde reizen moest per zeilschip naar Panama, een paar dagen door de jungle banjeren, om in Panama-stad weer in te schepen voor de reis naar Californië. Fortuna’s kinderen wordt gaandeweg ook een geschiedenis van Amerika, het eerst radicaliserende en na de Burgeroorlog weggezakte Charleston, tegenover het in weerwil van stadsbranden en aardbevingen florerende San Francisco en de exploderende economie van het liberale Californië.

Kale feiten

Jammer dat de mensen waar het om draait, de Herckenraths en de Fremery’s, schimmen blijven, terwijl het doel van de schrijver is ze dichtbij te brengen. Dat is de methode-Van der Zijl: ze maakt een sappig verhaal van de kale feiten en het bronnenmateriaal, dat in dit geval nogal beperkt is. Zonder over de grens van het fabuleren te gaan wil ze haar personages tot leven te brengen, de lezer moet het meevoelen, het is de grondslag van haar succes.

Dat lukt hier niet goed, de feiten spreken maar de personen zwijgen goeddeels. Wel maakt het boek nieuwsgierig naar wie deze mensen werkelijk waren. Het boek is op zijn best in de beschrijving van het hectische, schizofrene Amerika in de negentiende eeuw. Annejet van der Zijl zet die geschiedenis beknopt en levendig neer, het levert boeiend leesvoer op.

null Beeld

Annejet van der Zijl
Fortuna’s ki
nderen
Hollands Diep; 388 blz. €24,99

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden