Geëngageerde choreograaf

André Gingras vindt het jammer dat dansmakers niet vanzelfsprekend werken vanuit maatschappelijke thema’s.

Misschien wint André Gingras morgenavond tijdens het gala van de Nederlandse Dans een Zwaan voor zijn productie ’The Autopsy Project’. Hij is er alleen zelf niet bij om zijn nominatie voor de belangrijkste Nederlandse dansprijs te kunnen verzilveren. Gingras toert momenteel met zijn dansers door China, waar men zijn eerdere productie ’Hypertopia’ graag wilde hebben. Zoals hij inmiddels ook zeer gewaardeerd wordt in de Verenigde Staten, waar zijn danser Kenneth Flak naar aanleiding van Gingras’ solowerk ’Cyp17’ een prestigieuze Bessie Award in ontvangst mocht nemen.

Het gaat dus goed met de van oorsprong Canadese André Gingras. In de acht jaar dat hij nu als choreograaf in Nederland werkzaam is, heeft hij de danspodia en het publiek voor zich weten te winnen met dansproducties die met dans, tekst en video gelaagd, enerverend en geëngageerd zijn. En als je met de choreograaf praat, gaat het gesprek als vanzelf de richting van dat laatste op: „Ik voel me wel eens de posterboy van de geëngageerde dans”, lacht André Gingras. „Met grote letters ’ENGAGEMENT’ op mijn voorhoofd gekalkt. Mijn werk behelst hopelijk meer dan dat; ik vind het wat makkelijk dat mijn werk altijd meteen in die hoek wordt weggezet.”

Maar ergens ook wel logisch. André Gingras is een van de weinige dansmakers die structureel vanuit maatschappelijk geëngageerde thema’s werken. In zijn doorbraak ’Cyp17’ (2000) brengt Gingras een danser als laboratoriumrat in een klinische omgeving; een futuristische freakshow waarin de mens wordt afgezet tegen technologische ontwikkelingen als genetische manipulatie en klonen. ’The Lindenmeyer System’ (2004) neemt het migratievraagstuk op de korrel en in ’The Autopsy Project’ (2007) toont Gingras een verwrongen condition humaine van kennis, macht en technologie. Gingras: „Mag ik het omdraaien? Ik vind het jammer dat dansmakers níet vanzelfsprekend werken vanuit maatschappelijke thema’s.”

Maatschappelijk bewustzijn loopt André Gingras tot in de DNA-streng. Hij groeit op in een Franstalige familie in een Engelssprekend deel van Canada in een tijd dat de afscheidingsbeweging Front de libération du Québec bomaanslagen pleegt. „Het was een met politiek bezwangerde tijd vol tegenstellingen. Mijn familie behoorde tot de Franstalige minderheidsgroep, een milieu van laaggeschoolde staalarbeiders: in alle opzichten deden ze niet echt mee. Mijn ouders vonden dat ik het beter zou moeten krijgen; ik moest studeren, assimileren. Maar dat gevoel van er nooit helemaal bijhoren, is mij blijven achtervolgen.”

Via Engelse literatuur komt hij bij het theater terecht. En via theater bij de moderne dans. New York is daarvoor het Mekka. „Ik was 21 toen ik met dansen begon en moest alles inhalen wat balletmeisjes en -jongens vanaf hun zesde met de paplepel krijgen binnengegoten.”

De inhaalslag bestaat uit een fysiek welhaast onmogelijk aantal dagelijkse lessen, van nature atletisch gebouwd houdt hij dat vol. Het credo van zijn docent en beroemde danser Christopher Gillis wordt ook het zijne: ’dans is een van de weinige bezigheden waarin je alle uitdagingen van het menszijn kunt vervullen: fysiek, mentaal en intellectueel’. Gingras: „Ik had een enorme honger om mijn leven in alle facetten te verbreden. Dans vormde het ideale vehikel voor die queeste.”

Hij komt naar Europa als danser in producties van de Amerikaanse theatergoeroe Robert Wilson, in Nederland wordt hij gevraagd door het Onafhankelijk Toneel (’Hamlet’, 1997) en De Nederlandse Opera (’Toverfluit’, 1998). De zucht naar choreograferen groeit uit noodzaak. „Het leven is geen sprookjesbos, zoals in ’Les Sylfides’ of ’Notenkraker’ wordt geschetst. Theater heeft de functie een verbinding te maken met het hier en nu. Als ik om mij heen kijk, denk ik: het gaat niet goed. Ik zie mijn rol in die zin dan ook heel klassiek: als spiegel voor de maatschappij.”

Woede is niet wat hem daarbij drijft, eerder twijfel. „Maar je moet eerlijk zijn. Je moet durven zeggen dat dingen écht gebeuren en zich niet alleen op die vierkante centimeters van je beeldbuis afspelen. De beelden van Abu Ghraib? Echt gebeurd. Met echte mensen in echte omstandigheden.”

Zulke beelden komen fysiek verklankt in zijn producties terecht. Dat helse moment van rust, vlak na de bomontploffing op Bali. Begrafenisrituelen. Vluchtelingenstromen. Ongebreideld consumentisme. Maar ook: de mens blijft de maat der dingen, liefdevol, krachtig – poëtisch bijna. Het gebruik van multimedia is ’natuurlijk’ geïntegreerd. „Als je in de tram zit, zie je reclames op videobillboards flikkeren, iedereen heeft internet en een gsm. Hoe kun je pretenderen eigentijdse dans te maken, als je je afsluit voor dat soort ontwikkelingen?”

In aansluiting daarop staat Gingras ook een hybride dansvorm voor. Met postmoderne danstechnieken als basis worden stijlen als breakdance, capoeira en – zoals in het morgenavond genomineerde ’The Autopsy Project’ – free running geïncorporeerd. Gingras: „Het lichaam is op zichzelf al een politieke manifestatie. Verschillende culturen en stijlen kennen het lichaam verschillende verschijningsvormen toe. In de westerse cultuur is het lichaam alom aanwezig, misschien zien we er daarom ook wel steeds minder de waarde van in.”

Eens in de zoveel tijd gaat André Gingras terug naar Canada. Dan rijdt hij langs lege staalfabrieken om zijn werkloos geworden familieleden te bezoeken. Economisch zwaar weer heeft de samenleving ontwricht. In 2009 zal hij deelnemen aan een leiderschapsprogramma, geïnitieerd vanuit het internationale dansveld om ’artistieke leiders van de toekomst’ op te leiden. „Op een gegeven moment gaat het niet meer om je eigen individuele ontwikkeling. Dan moet je je richten op wat je kunt betekenen in het gróte geheel. Voor de dans – en daarbuiten. It’s a big world out there.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden