null Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Geen taalkunde maar wiskunde

Peter-Arno Coppen

Je kunt beter over getallen schrijven dan over taal; ik kreeg wel drie keer meer reacties op mijn stukje over ‘drie keer minder’ dan op andere stukjes. Veel lezers, die zich graag afficheerden als wiskundigen (‘ik ben een boekhouder in het diepst van mijn gedachten’ schreef er een), probeerden mij uit te leggen dat ‘3 keer meer dan 6’ toch echt 24 zou moeten zijn, met als gevolg dat ‘3 keer minder dan 6’ dus –12 zou betekenen.

Ik moet bekennen dat door al die reacties mijn oude wiskundehart weer opbloeide. Op mijn middelbare school volgde ik de degelijke vakken wiskunde I én II, en ook in mijn tijd als computerlinguïst was ik niet echt vies van een wiskundige formule. Dus laat ik voor de verandering nu eens een wiskundige in plaats van een taalkundige uitleg kiezen.

3 keer-minder-dan 6 = 6 / 3

Duidelijk is dat ‘3 minder dan 6’ gelijk is aan 3. Daar bestaat geen verwarring over. In een wiskundige formule uitgedrukt: ‘3 minder-dan 6 = 6 – 3’. Je vermindert 6 met 3. Maar wat is dan ‘3 keer minder dan 6’? Als je ervan uitgaat dat ‘keer’ de vermenigvuldigingsoperator * is, dan krijg je ‘3 keer minder-dan 6 = 6 – 3 *’. Maar dat is geen correcte wiskundige formule. Je kunt nu twee oplossingen kiezen. De eerste is om achter het vermenigvuldigingsteken een extra 6 toe te voegen. Maar daar heb je eigenlijk geen argumenten voor. De andere oplossing is om te zeggen dat ‘keer-minder-dan’ gewoon een term voor de delingsoperator is. In dat geval is ‘3 keer-minder-dan 6 = 6 / 3’.

Hoe gaat het dan bij ‘meer dan’? Dat is geheel parallel: ‘3 meer-dan 6 = 6 + 3’, en ‘3 keer-meer-dan 6 = 6 * 3’. Bij de andere redenering (‘3 keer meer-dan 6 = 6 + (3 * 6)’) zou je weer een ongemotiveerde verdubbeling van het getal 6 in de formule krijgen.

De verwarring lijkt mij dus pseudowiskundig. De echte wiskundige moet wel concluderen dat ‘keer meer/minder dan’ één operator is.

Peter-Arno Coppen en Ton den Boon helderen grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u op. Ook een taalvraag? Mail peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden