Opinie

Geen Ikea-grappen meer, alstublieft!

Cabaretrecensente Rinske Wels zat het afgelopen jaar in vele theaterzalen en zag daar veel scherps, teleurstellends, ontroerends en onzinnigs. Maar ze turfde ook de onderwerpen die Nederlandse cabaretiers en stand-up comedians op dit moment het meest bezighouden. Hoeveel verder dan de eigen navel wordt er nog gekeken? Een toptien met een ontluisterdende ontknoping.

Zoveel gebeurtenissen, zoveel grappen. En toch komt het maar een heel enkele keer voor dat twee verschillende cabaretiers over dezelfde gebeurtenis ook dezelfde grap maken.

Wel zijn bepaalde onderwerpen vaker te horen dan andere. Je zou denken dat dat alles met de actualiteit te maken heeft, maar niets is minder waar. In de nu volgende toptien staat het eerste actuele onderwerp pas op nr. 5. Maar ligt de herhaling in onderwerpkeuze nu aan de cabaretiers of aan hun publiek?

Het publiek dat tegenwoordig naar het theater komt maakt het bijna niet meer uit wat het voorgeschoteld krijgt, als het maar 'om te lachen is'. Men komt niet voor cultuur, maar voor vermaak. Knappe cabaretier die zich daar niets van aan trekt en zijn eigen pad bewandelt. Met de opkomst en populariteit van stand-up comedy lijkt de cabaretier zich steeds meer te richten naar de wensen van het publiek. De onderwerpen liggen dicht bij de belevingswereld van de -veelal jonge- cabaretier, precies de onderwerpen waarin zijn -veelal jonge- publiek zich herkent.

Actualiteit vinden we eigenlijk alleen nog in de imitatietypetjes van de tv-satire, en een oudgediende als Freek de Jonge is zo'n beetje de enige die in zijn voorstelling 'De Kneep' nog duidelijke verwijzingen naar een belangwekkend onderwerp als de oorlog in Irak maakt. Maar waar gingen de grappen in 2003 dan zoal over?

10. De spermatozoïde

Het onderwerp seks is eigenlijk nooit uit de mode onder cabaretiers, maar dit najaar waren er ineens drie die de spermatozoïde in hun programma opvoerden. Als typetje, welteverstaan. Kasper van Kooten vertelde in 'Lijfspreuk' dat zijn lichaam een ijzersterk geheugen heeft en zich dus zelfs de conceptie kan herinneren. In 'De Heer is los!', een grappig bedoelde theatrale solo van Sander de Heer, is de zaadcel, compleet met zwemstaart en een wit Superman-pak, een steeds terugkerend personage en de dames Bolder en Plante gebruikten het gegeven in 'Smack!' om te laten zien hoe je moet versieren: Plante speelde een duffe eicel met een bril met jampotglazen, Bolder een hippe spermatozoïde op een driewielertje.

9. De zelfmoordterrorist

Freek de Jonge vertelde in 'De Kneep' een prachtig verhaal over een man die, met explosieven behangen, op weg naar de plek van de aanslag de liefde van zijn leven ontmoet. Ronald Goedemondt, kervers winnaar van Cameretten, verzon op hilarische wijze wat er in hemelsnaam gebeurd kon zijn toen hij in de krant las: 'Zelfmoordterrorist dood aangespoeld.'

8. Vakantie

Een mooie kapstok om de gebruiken en gewoonten van de Nederlander uit te vergroten. In het buitenland lijken we nog directer, nog ongeduldiger en nog kleinzieliger. Wat te denken van landgenoten die om halfzes 's ochtends hun wekker zetten om alvast een handdoekje op een ligstoel bij het zwembad te leggen? Weet je tenminste zeker dat je die dag plek hebt... (Eric van Sauers in 'De ware liefde')

7. Televisie

Commentaar op of nadoen van - al dan niet recente - televisieseries en reclames. Past helemaal in deze tijd waarin schelmenromans ('Pietje Bell', 'Kruimeltje') en oude tv-series ('Pipo' en 'Floris') verfilmd worden. Pipi Langkous komt regelmatig voorbij, maar natuurlijk is er ook nu veel fijns op tv waarop je als cabaretier goed commentaar op kunt geven. Als variant op het immens populaire 'Idols' verzon André Manuel 'Morons', een talentenjacht voor geestelijk gehandicapten, waar de jury natuurlijk net zo streng is.

6. Allochtonen

Altijd goed voor een flink aantal grappen. Ze worden het liefst gemaakt door cabaretiers met een allochtone achtergrond. Nilgün Yerli vatte het krachtig samen in 'Held op blote voeten': ,,Als het Nederlands elftal slecht speelt, is het de schuld van de moslims.''

5. Het koningshuis belandt vanuit het niets ineens in de toptien. Aangeleverd door premier Balkenende (de satire-kwestie), maar al vooraf gegaan door Margarita-gate en Mabelgate. Voer voor alle actuele cabaretiers. Zal ook zeker vanavond bij Lebbis en Jansen aangesneden worden. Sanne Wallis de Vries houdt in haar voorstelling 'Stuk' een toespraak als de koningin en zegt, als het om het lastige nichtje Margherita gaat: ,,Het is niet voor niets de goedkoopste onder de pizza's.''

4. De eigen jeugd of puberteit Voor veel jonge theatermakers is de eigen navel het middelpunt van de wereld. Vooral verhalen over hoe lelijk, verlegen, verknipt of anderszins sneu de cabaretier in kwestie vroeger was, doen het goed. Hoewel de meeste navels zeer oninteressant zijn, zijn er hier en daar uitzonderingen. Marc-Marie Huijbregts bijvoorbeeld vertelt in 'M-M Huijbregts' weliswaar een sprookje, maar wijkt daar telkens vanaf. Op cruciale punten springt hij over naar zijn eigen jeugd die opvallend veel overeenkomsten vertoont met het leven van het ,,hele dikke prinsje dat liever jongens kust''.

3. De liefde in al haar verschijningsvormen. Hangt regelmatig samen met 4. Voor het gemak vallen ook alle nagedane duffe stelletjes (Eric van Sauers), commentaar op lange of korte relaties (mannen van NUHR, Veldhuis & Kemper), de happy singles en het internetdaten (Mylène d'Anjou, Veldhuis & Kemper) hier ook onder.

2. Boodschappen doen in de supermarkt. Tel daar de prijzenoorlog tussen de supermarkten bij op en het is dubbel feest. Met name stand-up comedians vinden dit een heerlijk onderwerp. Natuurlijk komen dan de slome bejaarden of de domme kassameisjes in het vizier.

1. Winkelen bij Ikea

Echt waar. Oeroud (denkt u aan het stapelbed van Youp van 't Hek, jaren geleden) maar nog steeds erg geliefd onderwerp. Komt nu ook weer uit de hoek van de stand-uppers. De grappen gaan voornamelijk over de rare namen van kasten, banken en zitmeubelen. En omdat je het thuis zelf allemaal in elkaar dient te zetten, houdt de gemiddelde doe-het-zelver en dus ook de cabaretier nogal wat schroefjes, boutjes en moertjes over. Om maar te zwijgen van de relatiecrises (zie 3.) die het klussen met zich mee kan brengen. Het onderwerp is, net als nummer 2 overigens, zo uitgekauwd en afgegraasd dat mede-stand-upper Jan Jaap van der Wal in 'Staat' een tegenoffensief inzette. Van der Wal koopt altijd prima spullen bij het Zweedse woonwarenhuis en bagatelliseert het overhouden van onderdelen: ,,Ik heb nog nooit een probleem gehad met Ikea. Dat is misschien niet leuk, maar wel waar. En hou je een plankje over? Nou en!''

Vooral bij de stand-up comedians is de creativiteit soms ver te zoeken. Wie goed is kan er vanwege zijn of haar theatrale overtuigingskracht nog mee wegkomen. Maar toch: wees origineel, word creatiever! Geen supermarkt- of Ikea-grappen meer in 2004. Alsjeblieft?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden