Review

Geef jezelf als cadeautje weg

Mati Lepp (ill.) en Lasse Anrell (tekst): 'Goal!', vert. Else Hansson, Zirkoon, ¿ 22,95, v.a. 4 jaar; Anna-Clara Tidholm: 'Waarom?', vert. Maydo van Marwijk Kooy, Middernacht Pers, ¿ 18,90, v.a. 2 jaar; Anna-Clara (ill.) en Thomas (tekst) Tidholm: 'De dagen van Caspar', vert. Maydo van Marwijk Kooy, Middernacht Pers, ¿ 23,50, v.a. 5 jaar; Anna Höglund (ill.) en Ulf Nilsson (tekst): 'Het jongetje en de leeuw', vert. Cora Polet, Querido, ¿ 22,90, v.a. 4 jaar.

LIEKE VAN DUIN

Van oudsher is de Zweedse prentenboekkunst geënt op volkskunst, plattelandsleven en ongerepte natuur. Dat leverde onsterfelijke beelden op, zoals die van de huiskabouter 'Tomte Tummetot' (1960) door Harald Wiberg, maar ook zoete, romantische plaatjes van voorbeeldige boerengezinnen, zoals die van Ilon Wikland.

Veel pittiger en beweeglijker dan Wikland is Björn Berg. Met zijn karikaturale en ondeugende stijl - zie zijn pittige prentjes in 'Michiel en kleine Ida' van Astrid Lindgren (1984) - is één van de huidige stromingen in de Zweedse prentenboekkunst, de meest traditionele, verwant.

In deze stroming past het nieuwe 'Goal!' van Mati Lepp, met tekst van Lasse Anrell. Grappige, losjes getekende figuurtjes met grote, kogelronde hoofden en lange-vinger-neusjes tegen een naturalistisch aangeduide achtergrond. De grote verdienste van dit boek ligt echter niet eens zozeer in de geestige prenten als wel in de manier waarop het onderwerp - voetbal - behandeld wordt. Het schijnt uiterst moeilijk te zijn een goed kinderboek over sport te maken. Schrijvers en tekenaars die zich aan het genre wagen kunnen óf niet schrijven/tekenen, óf ze hebben geen verstand van de betreffende sport.

'Goal!' is een van de zeer zeldzame góede kinderboeken over sport. Hoofdpersoon is het jongetje Jonas, dat als hij een jaar of zes is op een voetbalclub mag. Daar stuit hij op herkenbare zaken als het je waar moeten maken en een onpedagogische trainer. Goed, ook 'Goal!' ontkomt niet aan een obligaat slot - Jonas wordt de held van zijn team als ze nipt winnen van De Kampioenen - maar het verhaal laat allerlei realistische ins en outs van kleine-jongetjes-voetbal zien: de zwaarte van de training, regen, tranen bij blessures, slimme tactiek, gemiste kansen, voetbaldromen en verdriet in de kleedkamer bij verlies. De illustraties geven de tekst niet weer, maar vertellen hun eigen verhaal door allerlei aardige, rake details te laten zien waarover in de tekst niet gerept wordt, zoals het buikje van de trainer en Jonas die op zijn bed voetbalt met zijn knuffelbeer als keeper.

Naast deze min of meer realistische stroming is er een meer gestileerde tekenstijl, met strakkere lijnen en minder details. Het werk van Anna-Clara Tidholm hoort hierbij. Zij viel eerder al op met een reeks peuterboekjes in krachtige lijnen en kleuren. Het eerste deel daarvan, 'Klop, klop, klop', is het sterkst. Daarin vormt steeds een pagina een deur, waarachter zich iets verbergt. Het recente deeltje, 'Waarom?' heeft die verrassing niet, maar het te pas en te onpas 'waarom?' vragen van peuters is wel erg herkenbaar. Samen met haar echtgenoot Thomas (tekst) maakte zij 'De dagen van Caspar'. Ook hierin zijn de prenten gestileerd, maar door het gebruik van zwarte potloodcontouren die met kleurpotlood (en aquarel) ingevuld zijn doen de prenten op het eerste gezicht kinderlijk en amateuristisch aan. Het boek heeft een onweerstaanbare charme door de onbevangenheid en toverachtigheid die het uitstraalt, de warme kleuren, én het wonderlijke, voor meerdere uitleg vatbare verhaal, waarvoor Thomas Tidholm in Zweden de Nils Holgersson Plakete (vergelijkbaar met de Gouden Griffel) ontving.

Hoofdpersoon is Caspar, die in vroeger tijden, toen er 'nog niets geregeld was' in de wereld, op aarde rondliep. Caspar is een intrigerend, ongrijpbaar personage: pop, kabouter, clown, tovenaar, zwerver en weldoener tegelijk. Heilig als Franciscus van Assisi: hij praat en leeft met de dieren. Caspar heeft ook iets van Jezus: als er mensen naar hem komen luisteren zegt hij 'Geef jezelf als cadeautje weg! Minstens één keer per dag! En wel mooi inpakken!' Hij kent de maker van de wereld, een vrouwtje dat altijd een bezem bij zich heeft, 'want toen de Wereld gemaakt was en Caspar er was, viel er opeens heel veel te vegen'.

Toch is niets menselijks hem vreemd: als hij alleen is krijgt hij zelfmedelijden. Anarchistisch is hij als Jozef van den Berg, toen die nog poppenspeler was: hij zet alles op zijn kop. En het wolkje, dat hij als een ballon aan een touwtje met zich meedraagt en geen moment loslaat, lijkt de functie te hebben van een ludiek alternatief stralenkransje. Als Caspar vindt dat hij genoeg 'dingen gedaan' heeft op aarde, viert hij eerst feest met de mensen. Dan trekt hij aan het touwtje van de wolk, waarna deze hem in een ware hemelvaart optilt en er prompt orde en regelmaat op aarde verschijnen.

'De dagen van Caspar' is een speels, sprookjesachtig en spiritueel boek. Het had in mooier Nederlands vertaald kunnen worden, maar inspireert desondanks tot allerlei overpeinzingen en interpretaties. En dat is voor een boek dat aan kleuters voorgelezen kan worden heel bijzonder.

Anna Höglund is de eigenzinnigste en meest tegendraadse Zweedse prentenboekmaker van de laatste jaren. Zij vertegenwoordigt een stijl op zich, is met niets te vergelijken. Dromen en fantasieën brengt ze tot leven in expressieve, soms agressieve en brutale schilderingen met quasi-naïeve trekken, waarbij ze graag provoceert, vervormt en speelt met stereotypen. In 'Kun je fluiten, Johanna?' (1993) kwam ze echter tot een prachtig evenwicht tussen ondeugendheid en ontroering, hetgeen haar terecht een Zilveren Penseel opleverde.

Haar nieuwe boek, 'Het jongetje en de leeuw', gaat in deze lijn verder, maar is, qua tekst én illustraties, minder rijk en subtiel. Een Afrikaans jochie dat gepest wordt, vindt troost bij fantasiewezentjes. Die helpen hem dapper te worden, zodat hij een gevaarlijke leeuw kan temmen. De wezentjes - volwassenen zien hen niet - zijn grappig, maar de muil van de leeuw is vervormd tot een rare muizesnuit die zijn karakter aantast. Het Afrikaanse jongetje is lief, vertederend bijna, uitgebeeld. Een mildheid die bij Anna Höglund, die vaak doet alsof ze haar kennis van niet-westerse culturen uit strips heeft, tot een aangename verzachting van haar beeldtaal leidt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden