Opinie

Gedragen rust en jazzy dynamiek wisselen elkaar af in Balanchine’s kroonjuwweel

Het Nationale Ballet met ’Jewels’ van George Balanchine. Gezien 8/9 Het Muziektheater Amsterdam. Speellijst: www.het-ballet.nl

’Ballet is woman’ is een veelgeciteerde uitspraak van dansmeester George Balanchine (1904-1983). De grootste dansvernieuwer uit de twintigste eeuw adoreerde vrouwen en zijn ballerina’s in het bijzonder. Hij trouwde vier van hen en maakte velen tot zijn muze. Geïnspireerd op de Van Cleef en Arpels-juwelencollectie creëerde hij in 1967 het drieluik ’Jewels’, het kroonjuweel in zijn oeuvre, waarin alle facetten van ’zijn juwelen’ met fonkelende luister in stelling worden gebracht.

’Jewels’ is tevens Balanchine’s eerbetoon aan danstradities die zijn leven en werk hebben bepaald. Het deel ’Emeralds’ (smaragden) inspireerde hij op de Franse Romantische ’danse d’école’ met de statige hoofsheid die onder Lodewijk XIV de aanzet gaf tot de ontwikkeling van de academische dans. ’Rubies’ (robijnen) excelleert in jazzy swing uit Amerikaanse musicals waarmee de dansmeester na zijn emigratie naar de Verenigde Staten in aanraking kwam. In ’Diamonds’ (diamanten) keert de van oorsprong Russische dansmeester terug naar zijn ’roots’ van het Russische ballet vol grandeur en virtuositeit.

De laatstgenoemde delen stonden reeds op het repertoire van Het Nationale Ballet (HNB), door de aankoop van ’Emeralds’ kan George Balanchine’s drieluik nu in zijn geheel worden gedanst. Bij het zien van het openingsballet ’Emeralds’ wordt duidelijk dat het werk niet voor niets de sluitpost voor HNB is geweest. Alleen in samenhang met de twee andere – veel spectaculairdere – werken komt ’Emeralds’ als ’los’ onderdeel goed tot zijn recht.

Balanchine’s schatplichtigheid aan de Franse school wordt vertaald door twee solistenparen en tien danseressen van het corps, afgewisseld door drie halfsolisten, in een voor Balanchine wat diffuse en wel erg rustige structuur. De invulling daarvan gaat de van nature etherische en ongrijpbare ballerina Ruta Jezerskyte goed af, de op en top Russisch geschoolde Larissa Lezhnina wat minder. Het als ’moeilijk’ te boek staande ’Emeralds’ op de romantisch gevoosde en delicate klanken van Fauré’s ’Pelléas et Mélisande’ en ’Shylock’, krijgt bij HNB een gedegen, zij het wat slepende uitvoering.

De gedragen rust in ’Emeralds’ maakt in ’Rubies’ plaats voor een wervelende dynamiek waarvoor Balanchine put uit Amerikaanse show- en jazzdans op Stravinsky’s al even zo jazzy ’Capriccio voor piano en orkest’. Soliste Igone de Jongh en het paar Marisa Lopez en Cédric Ygnace tillen met een onomwonden dansplezier deze publiekspleaser boven een aaneenschakeling van ballethoogstandjes uit. Deze HNB-robijn mag er zijn!

Het centrale duet in de virtuoze ballettrukendoos ’Diamonds’ creëerde de choreograaf op Tsjaikovski’s ’Derde Symfonie in D’ voor zijn grote liefde Suzanne Farrell. Bij HNB wordt deze uitgevoerd door gastsoliste Sofiane Sylve die bij Balanchine’s ’eigen’ New York City Ballet tot in haar genen vergroeid is geraakt met zijn werk. Als Balanchine nog zou hebben geleefd, zou hij tot over zijn oren verliefd zijn geraakt op deze balletgodin.

Onder een door Toer van Schayk ontworpen hemel van even simpel als betoverend veranderende facetten van edelstenen, vormt zij met haar verbluffend vloeiende techniek het absolute hoogtepunt van dit alleszins stralende Balanchine-programma.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden