Gebouwen die echt iets toevoegen aan de samenleving? Jawel, ze bestaan

Een oude locomotievenhal werd een hotspot in Tilburg.

De LocHal in Tilburg, de Noord-Zuidlijn in Amsterdam, het Erasmus MC in Rotterdam en nog zes architectonische parels strijden om de titel ‘Beste gebouw van het jaar’. 

 Waar zijn de iconen gebleven? De  prestigieuze gebouwen met ansichtkaartwaarde? Onder de negen genomineerden voor de architectuurprijs Beste Gebouw van het Jaar, valt er maar één in die categorie: het woongebouw De Pontsteiger in Amsterdam. Dat zegt veel over de verschuiving die heeft plaatsgevonden in de Nederlandse architectuur. 

De Pontsteiger met zijn spectaculaire vorm dateert nog uit de tijd voor de crisis, toen niets in de bouwkunst te dol was. De economische malaise leidde niet alleen tot een reeks faillissementen en een halvering van de architectenbranche, maar ook tot een periode van bezinning. En dat zie je terug in de  de nominaties voor deze jaarlijkse award van de Branchevereniging Nederlandse Architectenbureaus (BNA). Spektakelarchitectuur heeft afgedaan. Liever lijken ontwerpers zich nu te profileren met gebouwen met een ‘maatschappelijke meerwaarde’.  

Welke bouwwerken, die het afgelopen jaar gereed zijn gekomen, voegen echt iets toe aan de samenleving? Dat is waar het nu vooral om draait bij deze prijs, die morgen wordt uitgereikt in de LocHal in Tilburg, ook een kanshebber. De 114 inzendingen zijn in vier categorieën ondergebracht. Naast de icoonwaarde zijn dat leefbaarheid en sociale cohesie, particuliere woonbeleving en stimulerende omgevingen. Dit jaar is voor het eerst ook de toegankelijkheid voor mensen met een beperking een expliciet aandachtspunt. Per categorie wordt één winnaar gekozen met daarnaast de hoofdprijs voor het Beste Gebouw van 2019. Wat betreft omvang en complexiteit springen er twee megaprojecten uit: de Noord-Zuid-lijn in Amsterdam met zeven metrostations en het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. Met 290.000 vierkante meter is dit het grootste medisch centrum van Nederland. Er is twintig jaar aan gewerkt. Tegenover deze reuzen staan meer bescheiden architectonische parels als de LocHal in Tilburg en het Schetsblok in Amsterdam. Bij de particuliere woningen steelt de speelse schuurwoning in Hollandsche Rading de show. Dit juweeltje is wellicht een stimulans voor zelfbouwers niet te kiezen voor een standaard cataloguswoning. 

Kanshebbers

De LocHal lijkt een serieuze gegadigde voor de hoofdprijs. Een voormalige locomotievenwerkplaats naast het station van Tilburg is verbouwd tot een ‘stadscampus’ met bibliotheek, kunstuitleen, expositieruimte, werkplekken en stadscafé, zonder de kolossale en hoge ruimte met roestige spanten aan te tasten. De inwoners voelden zich er meteen thuis – het is nu al een populaire trouwlocatie – en Tilburg kreeg er op een doodse plek een bruisend stukje stad bij. Hoge ogen gooien ook het Erasmus MC en de Noord-Zuidlijn, allebei buitengewoon ingewikkelde projecten die ondanks tegenslagen en verzet tot een goed einde zijn gebracht. De architecten hebben niet alleen op de toppen van hun vakmanschap gepresenteerd, maar met allerlei toevoegingen ook een nieuwe dimensie gegeven aan de fenomenen ziekenhuis en openbaar vervoer. Zo kunnen in Rotterdam patiënten met bed en al een grote daktuin worden op gereden en is de nieuwe metrolijn tevens een ondergronds museum. Voor beide projecten geldt ook dat het nieuwe en prettige plekken zijn in de stad, die daar ook weer beter van wordt. 

De genomineerde gebouwen

Leefbaarheid en sociale cohesie: 

LocHal Tilburg

LocHal Tilburg. Architectenbureau Civic Arts, Braaksma & Roos, Inside Outside/Petra Blaisse.

Van een voormalige locomotievenwerkplaats werd een bruisende stadscampus gemaakt, met onder meer de bibliotheek en een stadscafé. ‘De huiskamer van Tilburg’ is inmiddels ook een populaire trouwlocatie.

Station Europaplein van de Noord-Zuidlijn. Beeld ANP

Noord-Zuidlijn, Amsterdam. Benthem Crouwel Architects.

De nieuwe metrolijn heeft zeven haltes die er allemaal anders uitzien. In de architectuur zijn kunstwerken opgenomen die een relatie hebben met de plek. Daardoor voel je je 25 meter onder de grond toch verbonden met de bovenwereld. 

Hotel Jakarta

Hotel Jakarta, Amsterdam. Search Architects. 

Veel ketenhotels zien er hetzelfde uit. Voor dit hotel op de kop van het Java-eiland, met een tropische binnentuin en een interieur met bamboe en Indonesische kunst, lieten de architecten zich inspireren door het verleden van de plek. Hier vertrokken vroeger de schepen naar de Oost.

Identiteit en icoonwaarde:

De Pontsteiger

De Pontsteiger, Amsterdam. Arons en Gelauff Architecten.

Met dit woongebouw met zijn aparte vorm en glanzende bakstenen gevels heeft Amsterdam er een icoon bij aan het IJ. Er zitten dure appartementen in, maar door het openbare binnenplein, horeca aan het water en een opstapplek voor de pont is het geen reservaat voor de rijken.

Stimulerende omgevingen:

Imagewharf werk- en studiogebouw, Amsterdam. Affaire d’Architecture. 

Dit bedrijfsverzamelgebouw (met relatief lage huren) voor filmgerelateerde bedrijven in de Amsterdamse Houthavens doet lekker speels aan met zijn knalgele loopbruggen tussen houten kantoren. Daartussen zijn dakterrassen aangelegd met picknicktafels. 

Exterieur van het Erasmus MC. Beeld anp

Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam. EGM Architecten.

Twintig jaar is eraan gewerkt om het ziekenhuiscomplex te veranderen van een gesloten bolwerk in een onderdeel van de stad met winkels en café's langs de 'hoofdstraat'. Voor de patiënten is er een grote daktuin, waar ze met bed en al op gereden kunnen worden.

Particuliere woonbeleving:

Het Schetsblok

Schetsblok Amsterdam. Architectenbureau ANA. 

De bewoners van dit woonblok zijn van het begin af aan betrokken bij het ontwerp. Ze konden de grootte en indeling van hun casco woningen zelf bepalen. Door de stevige regie van de architect werd het geen ‘rommeltje’. 

Scheperschuur

Scheperschuur, Hollandsche Rading. Monk architecten.

Aan de rand van het bos staat deze schuurwoning met zijn bijzondere vorm, die doet denken aan een origami-vouwwerk. Voor het aftimmeren van het interieur zijn sparren gebruikt die op het terrein stonden. Dit is toch wel iets anders dan een standaard woning uit de catalogus.

Woonhuis-Schijf-

Woonhuis, Schijf. Grosfeld Bekkers van der Velde Architecten. 

De bewoners vroegen om een betaalbare schuurwoning met bijgebouw. Ook hier blijkt dat een architect het verschil kan maken. Het werd één langgerekt gebouw dat als een streep in het landschap ligt.  

Lees ook:

De Noord-Zuidlijn maakt van Amsterdam een metropool

Vergeleken met andere wereldsteden houdt Amsterdam altijd iets dorps, maar in de nieuwe Noord-Zuidlijn waan je je in een ware metropool. De vijf ondergrondse stations zijn groots en meeslepend - niet in de laatste plaats door de kunstwerken die er te zien zijn.

Elke week kiest Trouw een kunstwerk dat u niet mag missen. Vandaag: de LocHal in Tilburg.

Deze oude locomotievenhal is nu een stadshuiskamer, en de Tilburgers zijn er helemaal weg van

Architect Ed. Bijman belandde in een rolstoel en nu heeft hij een missie

Nadat hijzelf dwarslaesie opliep, ontdekte architect Ed. Bijman hoe je creatief en slim kunt ontwerpen voor mensen met een beperking. Daarmee houden ze niet alleen de regie over hun leven, het scheelt ook in zorgkosten. ‘Het zou zoveel schelen als architecten met compassie en creativiteit naar oplossingen zoeken.’ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden